EU-OSHA’nın Mart raporu: İş teftişi ile önleyici hizmetler birlikte nasıl çalışıyor?

Ayrıntılar

2026 arşiv dosyası — 24 Ekim 2026 itibarıyla değerlendirme. Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı EU-OSHA, 10 Mart 2026’da iş teftişi ile önleyici hizmetlerin mevzuata uyumu nasıl desteklediğine ilişkin sentez raporunu duyurdu. Çalışma, Almanya, İrlanda, Norveç, Polonya ve Portekiz’den 31 vaka üzerinden ortak uygulamaları ve güçlükleri ele alıyor. [1]

Sentezin 2026’da duyurulması, içerdiği bütün ülke örneklerinin aynı yıl başlatıldığı anlamına gelmiyor. Aşağıda incelenen bağımsız vaka yayınları önceki yıllardan geliyor. Buradaki amaç, ülkelerdeki yöntemleri karşılaştırmalı bir öğrenme konusu olarak okumak; Türkiye’de yeni bir teftiş usulü veya hukuki zorunluluk ilan etmek değildir.

Almanya örneğinde danışmaya erişim sorusu

EU-OSHA’nın 1 Ağustos 2024 tarihli Tele-OSH vakası, küçük ve özellikle mikro işletmelerin iş sağlığı ve güvenliği desteğine erişimindeki eksiklikleri ele alıyor. Görüntülü danışma, işyeri hekimliği alanındaki kaynak yetersizliğine karşı değerlendirilen araçlardan biri. Çalışanların görüşmeye katılması, inceleme süreçlerinin desteklenmesi ve uzmanlar arasında bilgi paylaşımı, vaka özetinde yer alan kullanım alanları arasında. Uygulama paydaşlarca olumlu karşılanmış olarak aktarılıyor. Ancak bu bilgi, uzaktan görüşmenin bütün saha incelemelerinin yerine geçebileceğini veya tek başına belirli bir kaza azalması sağladığını gösteren nicel bir sonuç olarak sunulmuyor. [2]

Polonya örneği: İş birliğinin somut işi olmalı

25 Şubat 2025 tarihli Polonya vakası, Devlet İş Teftişinin farklı kamu ve özel sektör kuruluşlarıyla yaptığı anlaşmaları inceliyor. İş birliği; denetim, uyum, bilgi paylaşımı, tanıtım, eğitim ve mevzuat çalışmaları gibi alanlara yayılıyor. Vaka çalışması, daha iyi sonuçlar için anlaşmaların belirli eylem planlarıyla desteklenmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Başka ülkelere aktarımda hukuki, toplumsal ve kurumsal ilişkilerin farklılığı da dikkate alınmalı. Bu örneğin odak noktası, kurumların aynı metni imzalamasıyla başlayan ilişkinin hangi görevler, bilgi akışı ve uygulama adımları üzerinden işleyeceğidir. [3]

Portekiz örneği: İnceleme ekibinin çalışma düzeni

29 Temmuz 2025 tarihli Portekiz vaka yayını, Çalışma Koşulları Kurumunun teftiş ziyaretlerini ikili ekiplerle yürütmesini ele alıyor. Bu düzen, daha az deneyimli müfettişlerin deneyimli meslektaşlarından öğrenmesine ve birlikte çalışma ortamının güçlenmesine katkı sağlayan bir uygulama olarak aktarılıyor. Ziyaret sırasında şiddet riski karşısında müfettişlerin güvenliği de değerlendirilen boyutlardan biri. Kaynağın konusu yalnız işletmenin hangi kurala uyduğu değil, bu incelemeyi yapan kişilerin nasıl örgütlendiği ve desteklendiği. Örneği okurken, başka bir ülkede aynı ekip büyüklüğünün her koşulda aynı sonucu vereceği varsayımından kaçınmak gerekir. [4]

Norveç örneği: Aynı dosyaya farklı kurumların bakışı

Norveç ülke araştırması, iş yaşamıyla bağlantılı suçlarla mücadelede iş teftişi, çalışma ve refah idaresi, polis ve vergi idaresinin ortak merkezlerde çalışmasını inceliyor. Aynı yerde görev yapmanın hızlı karar ve uzmanlık paylaşımı bakımından yararları aktarılıyor. Bunun yanında gizli bilgilerin kurumlar arasında paylaşılması güçlük yaratabiliyor; rapor, bu konuyu ele alan 2022 düzenlemesini de anıyor. Ülke çalışmasında işverenlere, çalışanlara ve güvenlik temsilcilerine telefon, sohbet ve e-posta yoluyla rehberlik sunan danışma hizmeti ayrıca yer alıyor. Böylece denetim yetkisiyle gündelik bilgiye erişim farklı ama ilişkili hizmetler olarak görünür hâle geliyor. [5]

Bu vakalar hangi sonucu kanıtlamıyor?

Bu bölüm editoryal değerlendirmedir. Vaka incelemesi, bir yaklaşımın nasıl tasarlandığını ve hangi sorunlarla karşılaştığını ayrıntılı anlatabilir. Bununla birlikte örneklerin seçilmiş olması, onların bütün işletmeleri temsil ettiği anlamına gelmez. Bir yöntemin olumlu karşılanması, yaygın biçimde uygulanması ve kazaları azaltması farklı araştırma sorularıdır. Sentezi okurken bu üç iddianın her biri için hangi kanıtın sunulduğu ayrı sorulmalıdır. Böyle bir ayrım, ülke deneyimlerinin değerini azaltmaz; hangi bilginin başka bir ortamda kullanılabileceğini daha açık kılar.

Örneğin bir danışma hattına çok sayıda başvuru yapılması erişimin arttığını düşündürebilir; fakat başvuruların çözülüp çözülmediğini tek başına anlatmaz. Bir teftiş programında ziyaret sayısının yükselmesi de aynı nedenle sonucun tamamı değildir. Tespit edilen sorunun giderilmesi, giderilmenin sürmesi ve çalışanların bundan nasıl etkilendiği farklı izleme aşamalarıdır. Bu cümleler incelenen ülkelerde belirli bir başarısızlık olduğu iddiası değil, hizmet sonuçlarını değerlendirmek için önerilen soru dizisidir.

Bir işyerindeki sorun üzerinden düşünmek

Aşağıdaki senaryo tamamen varsayımsaldır. Bir depoda geçiş alanının malzemelerle sık sık kapandığını düşünelim. İlk bildirim sorunu görünür kılabilir; ancak aynı olayın tekrar etmesi, yalnız uyarının yeterli olmadığını gösterebilir. İncelemede sevkiyat zamanları, geçici depolama alanları, karar yetkisi ve farklı vardiyaların iletişimi ayrı sorular olarak ele alınabilir. Burada dışarıdan gelen danışmanın, işyerindeki sorumlu kişinin ve çalışanların gördüğü bilgiler aynı olmayabilir. Bu nedenle çözümün kim tarafından değerlendirileceği ve sonucun kime bildirileceği açık olmalıdır.

Bu örnekte bir fotoğraf çekilmesi, toplantı yapılması veya bir form doldurulması kendi başına sorunun ortadan kalktığını göstermez. Takip aşamasında geçiş düzeninin işin yoğun olduğu zamanda da korunup korunmadığına bakılabilir. Sorumluluk, uygulama tarihi ve doğrulama yöntemi ayrı kaydedilebilir. Bunlar belirli bir teknik güvenlik çözümü önerisi değildir; kurumların ve işyerinin ortak çalışmasını değerlendirirken yalnız yapılan işlemi değil, işlemin karşılık verdiği sorunu da görünür tutma yaklaşımıdır.

Çalışanların katkısı hangi aşamada değer kazanır?

Editoryal açıdan çalışanların deneyimi, yalnız başlangıçta sorun bildirme aşamasında düşünülmemelidir. Önerilen değişikliğin günlük iş akışında uygulanabilir olup olmadığını anlamak için de onların gözlemleri yararlı olabilir. Gece vardiyasında, farklı bölümde veya geçici görevlendirmede ortaya çıkan koşullar ilk görüşmede görülmeyebilir. Bu nedenle geri bildirim kanalının açık olması ve verilen yanıtın anlaşılır biçimde paylaşılması, bir incelemenin işyerinde nasıl karşılık bulduğunu değerlendirmeye yardımcı olabilir. Bu öneri, teftişin bağımsız değerlendirmesini çalışan veya işveren görüşüyle eşitlemez.

İşveren açısından da dış hizmetin adı kadar, hangi soruya yanıt verdiği önemlidir. Danışma, ölçüm, yerinde inceleme ve düzeltmenin doğrulanması farklı işleri karşılayabilir. Bir hizmet alımının kapsamı açıklanırken beklenen çıktı, sorumluluk ve geri dönüş zamanı somutlaştırılabilir. Böylece hizmetin alınmış olmasıyla sorunun çözülmüş olması birbirine karıştırılmaz. Bu, özellikle birden fazla kişinin aynı konuya katkıda bulunduğu durumlarda izlenebilir bir çalışma düzeni kurmaya yönelik editoryal öneridir.

Sonraki çalışmalarda ne izlenebilir?

Mart sentezinden sonra izlenebilecek başlıklar; küçük işletmelere erişim, kurumlar arası görev paylaşımı, bildirilen sorunun kapanış biçimi ve uygulamanın sürekliliğidir. Bir ülke örneğini Türkiye için tartışırken ilgili mevzuat ve kurumların yetkileri ayrıca ele alınmalıdır. Bu dosyanın çıkardığı temel araştırma sorusu, denetim ile danışmanın hangi somut süreçte birbirini tamamladığıdır. Cevap, yalnız ziyaret veya görüşme sayısında değil, tanımlanan riskin nasıl değerlendirildiği ve alınan önlemin zaman içinde nasıl izlendiğinde aranabilir.

Kaynaklar

[1] EU-OSHA, Strengthening OSH compliance through labour inspectorates and prevention services: https://osha.europa.eu/en/highlights/strengthening-osh-compliance-through-labour-inspectorates-and-prevention-services

[2] EU-OSHA, Germany’s Tele-OSH approach, Case DE1: https://osha.europa.eu/en/publications/germanys-tele-osh-approach-ensuring-consulting-supporting-occupational-safety-and-health-compliance-case-de1

[3] EU-OSHA, Polish State Labour Inspection agreements, Case PL2: https://osha.europa.eu/en/publications/polish-state-labour-inspection-agreements-supporting-occupational-safety-and-health-compliance-case-pl2

[4] EU-OSHA, Portugal inspection visits carried out in pairs, Case PT1: https://osha.europa.eu/en/publications/portugal-inspection-visits-carried-out-pairs-positive-impact-occupational-safety-and-health-case-pt1

[5] EU-OSHA, Norway’s approach in supporting occupational safety and health compliance: https://osha.europa.eu/sites/default/files/documents/Norway%E2%80%99s%20approach%20in%20supporting%20occupational%20safety%20and%20health%20compliance.pdf