ILO, platform ekonomisi için ilk sözleşmeyi kabul etti: C193 ne getiriyor?

Ayrıntılar

**2026 arşiv dosyası — 24 Ekim 2026 itibarıyla değerlendirme. Haber konusu sözleşmenin kabul tarihi: 12 Haziran 2026.**

Uluslararası Çalışma Konferansı, 12 Haziran'da dijital platformlar üzerinden çalışanlara ayrılmış ilk uluslararası çalışma standardını kabul ederek sona erdi. Platform Ekonomisinde İnsana Yakışır İş Sözleşmesi, 193 sayılı ILO sözleşmesi olarak çalışma hayatının yeni bir bölümünü uluslararası standart gündemine taşıdı. ILO'nun 16 Haziran tarihli sonuç açıklaması, gelişmeyi platformlar aracılığıyla geçimini sağlayan kişilerin çalışma koşullarına yönelik bir adım olarak duyurdu. [1]

Kabul edilen standardın odağında ne var?

ILO'nun konferans değerlendirmesinde örgütlenme ve toplu pazarlık, ayrımcılıktan korunma, çocuk işçiliği ve zorla çalıştırmayla mücadele ile güvenli çalışma ortamı temel başlıklar arasında sayılıyor. Açıklama ayrıca ücret veya ödeme, veri mahremiyeti, şiddet ve tacizden korunma ile hesabın devre dışı bırakılması gibi konulara işaret ediyor. Bazı korumaların iş ilişkisi dışında çalışanlara da uzanması, belgenin dikkat çeken yönlerinden biri. [1]

Haberin önemi, aynı uygulamanın içinde yürüyen farklı kararları birlikte görünür kılmasında yatıyor. Bir işin kullanıcıya sunulması, ücretinin hesaplanması, puanlanması ve erişimin sona ermesi ayrı süreçlerdir. Bunların her birinde hangi bilginin kullanıldığı ve bir itirazın kime ulaşacağı sorusu doğabilir. Aşağıdaki değerlendirme, bu süreçlerin açıklanabilirliğinin nasıl incelenebileceğine odaklanıyor.

Hem sahada hem çevrim içi yürütülen işler kapsamda

ILO'nun 18 Haziran'daki açıklayıcı metnine göre sözleşme, belirli bir yerde yerine getirilen platform işleriyle tamamen çevrim içi işleri birlikte kapsıyor. İş ilişkisi içinde çalışanların yanı sıra kendi hesabına çalışanlar da kapsamda. Bununla birlikte belge, bütün platform çalışanlarının tek bir istihdam statüsünde sınıflandırılmasını zorunlu tutmuyor. Statünün belirlenmesinde işin fiilen nasıl yapıldığına, ücret veya ödeme koşullarına ve ilgili diğer unsurlara bakılmasını öngörüyor. [2]

Bu ayrım, haberin yalnızca kuryelik veya yalnızca uzaktan yapılan dijital görevler üzerinden okunmasını önlüyor. Ancak geniş kapsam, her iş için aynı operasyonel sorunun bulunduğu anlamına da gelmez. Bir teslimat görevinin güvenlik koşullarıyla çevrim içi bir tasarım işinde teslim ve ödeme onayının nasıl yapıldığı farklı incelemeler gerektirir. Buradaki örnekler açıklama amacı taşır; belirli bir platformun uygulamasına ilişkin iddia değildir.

ILO'nun açıklaması, algoritmalara dayanan otomatik sistemlerin çalışanlar üzerindeki etkisini de ayrı bir başlık olarak ele alıyor. Şeffaf kullanım ve kararların yeniden incelenmesine erişim bu çerçevenin parçaları. Metin, belirli bir teknoloji markasına veya tek bir yazılım türüne odaklanmıyor; işi izleyen, değerlendiren ya da işle ilgili karar üreten sistemlerin etkisini tartışıyor. [2]

Kabul, onay ve yürürlük ayrı aşamalar

Sözleşmenin 26 ve 27'nci maddeleri hukuki süreci açıkça ayırıyor. Resmî onayların ILO Genel Direktörüne kaydedilmek üzere iletilmesi gerekiyor. Sözleşme yalnızca onayı kaydedilmiş üyeler bakımından bağlayıcı. Genel yürürlük, iki üyenin onayının kaydedildiği tarihten on iki ay sonra başlıyor; daha sonra katılan bir üye için süre, kendi onayının kaydından itibaren on iki ay. 24'üncü madde ise uygulamada mevzuat, toplu sözleşme, mahkeme kararları veya ulusal uygulamayla uyumlu diğer yöntemlere yer veriyor. [3]

Dolayısıyla 12 Haziran'daki kabulü, bütün ülkelerde aynı gün yürürlüğe giren tek tip bir düzenleme olarak okumak doğru olmaz. Türkiye'deki belirli bir çalışma ilişkisinin sonuçları ayrıca ilgili ulusal düzenlemelere ve somut koşullara bağlıdır. Bu haber, Türkiye'nin sözleşmeyi onayladığına veya ülke bakımından yürürlüğe giriş tarihinin belli olduğuna ilişkin bir iddia içermiyor.

Tartışmanın araştırma geçmişi

ILO'nun 23 Şubat 2021'de yayımladığı platform ekonomisi araştırması, farklı sektörlerde yaklaşık 12 bin çalışanla ve 85 işletmenin temsilcileriyle yapılan anket ve görüşmelere dayanıyordu. Çalışma, çevrim içi ve konuma dayalı platformlarda çalışanlarla işletmelerin deneyimlerini birlikte incelemişti. Bu araştırma, 2026'da kabul edilen standardın ele aldığı çalışma biçimlerini anlamak için tarihsel arka plan sunuyor; örneklem büyüklüğü, 2026'daki toplam platform çalışanı sayısı değildir. [4]

Bu yöntem ayrımı, veriye dayalı haber açısından belirleyicidir. Bir araştırmaya katılan kişilerin sayısı ile bir sektörde çalışan toplam insan sayısı farklı büyüklüklerdir. Aynı şekilde görüşmelerden elde edilen deneyimler, her ülkedeki her platformun aynı sonucu ürettiğini göstermez. Yeni standardın değerlendirilmesi, hangi sorunun hangi iş türünde ortaya çıktığını açıkça belirtmeyi gerektirir.

Avrupa Birliği düzenlemesiyle aynı belge değil

AB Konseyi, platform çalışmasına ilişkin yönergeyi 14 Ekim 2024'te kabul etmişti. Konsey açıklaması, algoritmaların kullanımında açıklık, otomatik sistemlerin yetkin kişilerce gözetimi, otomatik kararlara itiraz ve istihdam statüsünün doğru belirlenmesi üzerinde duruyordu. Bu bölgesel düzenleme, ILO'nun 2026 sözleşmesinden ayrı bir hukuki süreçtir. İki metnin benzer konularla ilgilenmesi, kapsamlarının veya uygulama takvimlerinin aynı olduğu anlamına gelmez. [5]

Editoryal değerlendirme: İşleyiş hangi sorularla incelenebilir?

Platformu yönetenler açısından ilk inceleme, çalışanı etkileyen kararların haritasını çıkarmak olabilir. Örneğin bir görevin kime gösterildiği, ücretin hangi aşamada kesinleştiği ve bir şikâyetin hangi birime ulaştığı ayrı ayrı tarif edilebilir. Böyle bir çalışma, yalnızca yazılımın teknik açıklamasıyla sınırlı kalmamalı; ilgili kişinin karşılaştığı ekran, bildirim ve destek süreci üzerinden de okunabilmelidir.

İkinci inceleme, açıklama ile fiilî uygulamanın örtüşmesidir. Varsayımsal bir örnekte, destek sayfasında insan tarafından inceleme yapılabildiği yazmasına rağmen başvurular yalnızca aynı otomatik yanıta dönüyorsa, sürecin gerçekten nasıl işlediğini anlamak güçleşir. Burada değerlendirilecek konu, itiraz düğmesinin bulunması kadar başvurunun sonucunun gerekçeli biçimde iletilmesidir. Bu örnek bir denetim bulgusu değil, uygulama değerlendirmesi için oluşturulmuş senaryodur.

Çalışan açısından ise sözleşmenin başlığı kadar çalışma koşullarının erişilebilir olması önem taşır. Bir görev kabul edilmeden önce ödeme kapsamının, teslim ölçütünün, iptal durumunun ve uyuşmazlık başvurusunun anlaşılması farklı hizmetler arasında daha bilinçli karşılaştırma yapılmasını sağlayabilir. Bu soruların yanıtı ülke, çalışma statüsü ve hizmet türüne göre değişebilir; tek bir örneğin bütün platformlara uygulanması yanıltıcı olur.

Bu değerlendirmede insan kaynakları ve operasyon ekiplerinin aynı olay için farklı kayıtlar tutabilmesi de dikkate alınabilir. Örneğin ödeme itirazının mali işler kaydında, erişim kesintisinin teknik destek kaydında görünmesi, kişinin yaşadığı sorunun bütün olarak anlaşılmasını zorlaştırabilir. Olay sırasını ortak bir zaman çizelgesinde değerlendirmek, bilgilerin nerede ayrıştığını gösterebilir. Bu, belirli bir veri sistemi veya zorunlu rapor formatı önerisi değildir.

Sonraki gelişmeler nasıl izlenmeli?

Bu dosyanın editoryal izleme önerisi, duyuruları aşamalarına göre kaydetmek. Ülkenin onay işlemi, ILO kaydı, yürürlük tarihi ve ulusal uygulama düzenlemesi ayrı satırlarda izlenebilir. Bir politika taslağı ile yürürlükteki kuralın birbirine karışmaması, hem haber okurunun hem iş ilişkisini değerlendiren tarafların yanlış beklenti oluşturmasını önler.

Uygulamadaki ilerleme de yalnızca yayımlanan belge sayısıyla ölçülmemeli. Açıklamaların anlaşılabilirliği, çalışanların sorularına ulaşabildiği yanıtlar ve sorunların çözülme biçimi farklı gözlemler sunar. Gelecekte açıklanacak verilerde başvuru sayısı, sonuçlanan dosya ve inceleme süresi birlikte değerlendirilebilir. Her göstergenin dönemi ve kapsamı belirtilirse, 2026'daki uluslararası kabulün daha sonraki gelişmelerle ilişkisi daha sağlıklı izlenebilir.

Kaynaklar

[1] ILO — International Labour Conference ends with adoption of the first Convention on decent work in the platform economy (2026-06-16).

https://www.ilo.org/resource/news/international-labour-conference-ends-adoption-first-convention-decent-work

[2] ILO — How will the new Convention No.193 promote decent work in the platform economy? (2026-06-18).

https://www.ilo.org/resource/article/how-will-new-convention-no193-promote-decent-work-platform-economy

[3] ILO — Convention concerning decent work in the platform economy, 2026 (No. 193) (2026-06-12).

https://www.ilo.org/sites/default/files/2026-06/ILC114-Instrument%20C.193-EN.pdf

[4] ILO — The role of digital labour platforms in transforming the world of work (2021-02-23).

https://www.ilo.org/publications/flagship-reports/role-digital-labour-platforms-transforming-world-work

[5] AB Konseyi — Platform workers: Council adopts new rules to improve their working conditions (2024-10-14).

https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/10/14/platform-workers-council-adopts-new-rules-to-improve-their-working-conditions/