Sağlık mesleklerine esnek eğitim: OECD–ILO notunda kalite ve gözetim

Ayrıntılar

2026 arşiv dosyası — 24 Ekim 2026 itibarıyla değerlendirme.

Yeni uygulama notunun beş alanı

OECD ile ILO’nun 15 Ekim’de yayımladığı uygulama notu, sağlık mesleklerine esnek öğrenme yolları için beş alan belirledi: beceri ihtiyaçlarının anlaşılması, ulusal politikaların uyumu, esnek eğitim sunumu, sektör yönetişimi ve finansmanı, izleme ve değerlendirme. Yetişkinlerin farklı geçmişlerden sağlık ve bakım işlerine geçişi ele alınırken mesleki standartların korunması vurgulandı. Modüler veya işbaşında öğrenme, tanınan yeterliliklerle ve sürdürülebilir çalışma koşullarıyla ilişkilendirildi. Belge, ülkelere yönelik bir uygulama çerçevesi sunuyor; hangi mesleğin hangi ulusal yetkiyle yapılacağını ülkelerin düzenleme sistemleri belirliyor. [1]

Mezun sayısı ile işgücü kapasitesi arasındaki bağ

WHO’nun Mayıs 2025’te yayımladığı küresel hemşirelik raporunun sonuçlarına göre dünyadaki hemşire sayısı 2018’de 27,9 milyondan 2023’te 29,8 milyona yükseldi. Aynı dönemin sonundaki küresel açık 5,8 milyon olarak tahmin edildi. Bu rakamların referans yılı 2023; Ekim 2026’daki çalışan sayısını ifade etmiyor. Araştırma, hemşirelerin coğrafi dağılımındaki büyük eşitsizliği ve eğitim, istihdam, liderlik ile hizmet sunumunun birlikte ele alınması ihtiyacını gösteriyor.

WHO açıklamasında bazı ülkelerde mezun sayısındaki artışın, nüfus artışı ve sınırlı istihdam imkânları nedeniyle sağlık hizmetindeki personel yoğunluğuna aynı ölçüde yansımadığı belirtiliyor. Eğitim kapasitesini büyütmenin yanında mezunları işe alabilecek ve çalışma koşullarını sürdürebilecek kaynak gerekiyor. Deneyimli çalışanların emekliliği de yalnız toplam sayıyı değil, yeni çalışanlara rehberlik kapasitesini etkileyebiliyor. Böylece eğitimden hizmete geçiş, mezuniyet anında tamamlanan tek bir işlem yerine, işin oluşturulmasını ve mesleki desteği de içeren bir süreç olarak görülüyor. [2]

Yetkinliği görünür kılmak

WHO’nun 3 Nisan 2022 tarihli evrensel sağlık kapsayıcılığı yetkinlik çerçevesi altı alan tanımlıyor: kişi merkezli yaklaşım, karar verme, iletişim, işbirliği, kanıta dayalı uygulama ve kişisel mesleki davranış. Çerçeve, 12–48 aylık hizmet öncesi eğitim yolları açısından geliştirilmiş; sağlık çalışanı eğitiminde hedeflenen sonuçların ortak bir dille ifade edilmesini amaçlıyor.

Bu yaklaşımda eğitim süresinin yanında kişinin neyi yapabildiği ve bunu hangi davranışlarla gösterdiği önem kazanıyor. Bir modülün adı tek başına öğrenme sonucunu anlatmaya yetmeyebilir. İletişim veya işbirliği gibi alanlar, teknik görevlerle birlikte tanımlanacak eğitim çıktıları olarak ele alınıyor. Çerçevenin sağladığı katkı kavramsal açıklık: eğitim sağlayıcısı, değerlendirici ve hizmet birimi aynı yeterlilik beklentisini konuşabilecek bir zemin buluyor. Bunun mesleğe girişte kullanılan yerel yeterlilik ve yetkilendirme süreçleriyle ilişkilendirilmesi ise ayrı bir uygulama adımı. Genel bir yetkinlik çerçevesi bu süreçlerin değerlendirme dilini destekleyebilir. [3]

Uygulamada gözetim ve değerlendirme nasıl ayrılıyor?

Birleşik Krallık düzenleyicisi NMC’nin öğrenci gözetimi ve değerlendirme standartları, esnek eğitim sunumuna somut bir kurumsal örnek oluşturuyor. İlk kez 2018’de yayımlanan ve 25 Nisan 2023’te yeniden yayımlanan metin, NMC tarafından onaylanan programlarda güvenli uygulama öğrenimini, öğrencinin gözetimini ve yeterliliğinin değerlendirilmesini düzenliyor. Uygulama gözetmeni, uygulama değerlendiricisi ve akademik değerlendiricinin sorumlulukları ayrı biçimde açıklanıyor.

Metin, eğitim kurumları ile uygulama ortaklarının yenilikçi yöntemler geliştirebilmesine alan tanırken programın yerel sunumundan ve yönetiminden sorumlu olmalarını öngörüyor. Öğrencinin uygulamada desteklenmesi ve yeterliliğinin kanıtlanması merkezde tutuluyor. Bu modelin haber açısından önemi, işbaşında öğrenmenin yalnız öğrenciyi bir çalışma ortamına yerleştirmekten ibaret olmadığını göstermesi. Kimin rehberlik verdiği, kimin kanıt topladığı ve kimin başarıyı doğruladığı önceden tanımlanabiliyor. Burada anlatılan kapsam NMC onaylı programlar; başka ülkelerin eğitim ve mesleğe giriş koşulları kendi düzenleyici çerçeveleriyle değerlendirilmeli. [4]

Uluslararası işe alımda Mayıs 2026 güncellemesi

WHO, 29 Mayıs 2026 duyurusunda sağlık personelinin uluslararası işe alımına ilişkin uygulama kodunun değiştirilmesini kabul eden Dünya Sağlık Asamblesi kararını açıkladı. Eklenen başlıklar arasında bakım çalışanı olarak uluslararası işe alınan sağlık personeli, acil durumlarda önerilerin uygulanması ve kaynak ile hedef ülkelerin sağlık sistemlerine ortak yatırımın teşvik edilmesi bulunuyor.

Bu güncelleme, eğitim yoluyla personel arzını artırma konusuna uluslararası hareketlilik boyutu ekliyor. Bir ülkenin ihtiyacını karşılarken çalışanı yetiştiren sistemin kapasitesinin de gözetilmesi, duyurunun önemli yönlerinden biri. Metin, ülkelerin işbirliğini ve uygulamayı güçlendirmesini hedefliyor. Haber açısından eğitim yatırımı, çalışanların hareketliliği ve sağlık hizmetinin sürekliliği birlikte değerlendirilecek alanlar olarak öne çıkıyor. Duyuruda daha sonra yayımlanacağı belirtilen destek ve koruma listesi, burada tamamlanmış yeni bir liste olarak kullanılmıyor. [5]

Bir eğitim rotasını değerlendirirken

Editoryal değerlendirme: Tamamen varsayımsal bir yetişkin, bakım deneyimini daha tanımlı bir mesleki role taşımak istesin. Bu kişi için yararlı başlangıç, geçmiş deneyimini sıralamakla birlikte hedef rolün somut öğrenme gereksinimini belirlemektir. Eğitim programının hangi beceriyi değerlendireceği, eksik öğrenmenin nasıl tamamlanacağı ve uygulama sırasında kimden destek alınacağı anlaşılır olmalıdır. Programı bitiren kişiye verilen belgenin anlamı da kayıt öncesinde açıklanmalıdır.

İşverenin hazırlığı ise yalnız boş yer sayısını belirlemekten geniştir. Eğitim gören kişiye ayrılan zaman, rehberlik verecek çalışanın iş yükü ve uygulama ortamının kapasitesi birlikte planlanabilir. Rehberlik görevi mevcut işin üzerine görünmez biçimde eklendiğinde, hem eğitimin hem günlük hizmetin planı belirsizleşebilir. Bu nedenle programın maliyetinde yalnız ders ücretini değil, uygulamaya ayrılan emeği ve zamanı da görünür kılmak yararlıdır. Örneğin uygulama için aynı hafta çok sayıda öğrenci kabul edilecekse mevcut eğitmenlerin hangi saatlerde destek verebileceği takvimde görülebilir. Bir becerinin değerlendirilmesi ertelendiğinde öğrencinin sonraki aşamaya geçişinin nasıl ele alınacağı önceden açıklanabilir. Eğitim sağlayıcısı ile hizmet biriminin bu takvimi birlikte kontrol etmesi, başlangıçtaki kontenjan kararını günlük öğrenme kapasitesiyle ilişkilendirir. Aday da devam koşullarını ve kendisinden beklenen hazırlığı aynı plan üzerinde görebilir.

Sonucu hangi aşamalarda izlemek gerekir?

Bir eğitim girişiminin takibinde başvuru, kabul, devam, tamamlanma, yeterliliğin tanınması ve göreve geçiş ayrı aşamalarda kaydedilebilir. Örneğin katılım yüksek fakat tamamlama düşükse eğitim zamanı ve destek düzeni incelenebilir. Tamamlama yüksekken göreve geçiş sınırlıysa açık pozisyonların niteliği ve geçiş sürecindeki koşullar araştırılabilir. Her durumda aynı çözümü önermek yerine, aksamanın bulunduğu aşamayı görmek gerekir.

Adayın öğrenme sürecindeki sesi de bu değerlendirmeye dâhil edilebilir. Programın beklenen düzeyde erişilebilir olup olmadığı, geri bildirimin anlaşılır verilmesi ve uygulamada destek bulunması gibi sorular düzenli olarak sorulabilir. Böylece esneklik, yalnız ders saatinin değişmesi olarak kalmaz; kişinin öğrenmeyi sürdürebilmesini ve kazandığı yetkinliği uygun bir göreve taşımasını destekleyen daha somut bir düzen hâline gelir.

Kaynaklar

[1] OECD–ILO — Guidance note for implementing flexible learning pathways into healthcare occupations. Tarih: 2026-10-15. https://www.oecd.org/en/publications/guidance-note-for-implementing-flexible-learning-pathways-into-healthcare-occupations_cc0d82b6-en.html

[2] Dünya Sağlık Örgütü (WHO) — State of the World’s Nursing 2025 — launch findings. Tarih: 2025-05-12. https://www.who.int/news/item/12-05-2025-nursing-workforce-grows--but-inequities-threaten-global-health-goals

[3] Dünya Sağlık Örgütü (WHO) — Global competency framework for universal health coverage. Tarih: 2022-04-03. https://www.who.int/publications/i/item/9789240034686

[4] Nursing and Midwifery Council (NMC) — Standards for student supervision and assessment. Tarih: 2023-04-25. https://www.nmc.org.uk/globalassets/sitedocuments/standards/2024/standards-for-student-supervision-and-assessment.pdf

[5] Dünya Sağlık Örgütü (WHO) — Global Code of Practice on international recruitment of health personnel amended. Tarih: 2026-05-29. https://www.who.int/news/item/29-05-2026-who-global-code-of-practice-on-the-international-recruitment-of-health-personnel-amended