San Marino üç ILO iş sağlığı ve güvenliği aracının onay belgelerini sundu

Ayrıntılar

2026 arşiv dosyası — 24 Ekim 2026 itibarıyla değerlendirme.

San Marino, 22 Ekim 2026’da ILO’nun 155 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Sözleşmesi, bu sözleşmenin 2002 Protokolü ve 187 sayılı Teşvik Çerçevesi Sözleşmesi için onay belgelerini sundu. ILO’nun aynı tarihli açıklaması, ülkenin böylece on temel sözleşmenin tamamını onayladığını belirtiyor. Gelişme; önleyici ulusal politika, iş kazası ve meslek hastalığı kayıtları ile sürekli iyileştirmeye yönelik kurumsal düzenin birlikte ele alınması bakımından önem taşıyor. [1]

Onay ve yürürlük aynı tarih olarak okunmamalı

C155’in 24. maddesi, C187’nin 8. maddesi ve 2002 Protokolü’nün 8. maddesi, ilgili ülke açısından yürürlüğü onayın ILO Genel Direktörlüğünce kaydedilmesinden sonraki on iki aylık süreye bağlıyor. Bu nedenle belge sunulmasını, aynı gün bütün hükümlerin ülke bakımından yürürlüğe girdiği biçiminde haberleştirmek doğru olmaz. Burada belirli bir gelecek yürürlük günü ilan edilmiyor; doğrulanmış işlem tarihi ile metinlerdeki genel kural ayrılıyor. [2][3][4]

C155: İşyerindeki risk ile ulusal politikanın bağlantısı

1981’de kabul edilen C155, ulusal koşullar dikkate alınarak tutarlı bir iş sağlığı ve güvenliği politikası oluşturulmasını, uygulanmasını ve dönemsel olarak gözden geçirilmesini öngörüyor. Temsil gücü en yüksek işçi ve işveren örgütleriyle istişare bu çerçevenin içinde. Politikanın amacı, çalışma ortamındaki tehlike nedenlerini makul ölçüde mümkün olan düzeyde azaltarak işle bağlantılı kazaları ve sağlık zararlarını önlemek. Sözleşme; ekipmanın tasarımından işin örgütlenmesine, eğitimden sorumluluk paylaşımına kadar birbiriyle ilişkili konuları ele alıyor. Böylece işyerinde kullanılan koruyucu donanım, daha geniş bir önleme düzeninin parçalarından biri olarak konumlanıyor. [2]

C155’teki sağlık tanımı, işle doğrudan ilişkili fiziksel unsurların yanında zihinsel unsurları da kapsıyor. [2]

Protokol: Bildirimden öğrenebilen bir kayıt düzeni

2002 Protokolü, iş kazaları ve meslek hastalıklarının kaydı ve bildirimi için şartların ve usullerin oluşturulmasını, bunların belirli aralıklarla gözden geçirilmesini düzenliyor. Ulusal şartlara göre tehlikeli olaylar, işe gidiş geliş kazaları ve şüpheli meslek hastalığı vakaları da ilgili düzenlemelerde ele alınabiliyor. Kayda hangi bilgilerin gireceği, bilgilerin ne kadar saklanacağı ve kişisel ya da tıbbi verilerin gizliliği açıklığa kavuşturulmalı. Protokol, çalışanların bildirim nedeniyle misilleme veya disiplin tedbiriyle karşılaşmamasını da kayıt düzeni bakımından ele alıyor. Bildirimlerden ve diğer bilgilerden üretilecek yıllık ulusal istatistikler, olayların nedenlerini ve önleme ihtiyacını değerlendirmek için kullanılıyor. [3]

Protokol ayrıca istatistiklerde, ilgili uluslararası sınıflama şemalarıyla uyumlu kategoriler kullanılmasını öngörüyor. [3]

C187: Politika, sistem ve programı birbirine bağlamak

2006 tarihli C187, ulusal politikayı uygulayacak sistemi ve belirli dönemlerde izlenecek programı ayrı kavramlar olarak tanımlıyor. Sistem; mevzuat, sorumlu kurumlar, uyumun sağlanmasına yönelik mekanizmalar ve işyerindeki işbirliği düzenlerini kapsıyor. Ulusal program ise hedefleri, öncelikleri, eylem araçlarını ve ilerleme göstergelerini içeriyor. Programın hazırlanması, uygulanması, izlenmesi, değerlendirilmesi ve gözden geçirilmesinde işçi ve işveren örgütleriyle istişare öngörülüyor. Metin, uygun durumlarda küçük işletmelere yönelik destek, danışmanlık, araştırma ve iş sağlığı hizmetlerini de ulusal sistemin parçaları arasında sayıyor. Bu yapı, yalnızca amaç açıklamaktan farklı olarak amaçların hangi kurumsal düzenle takip edileceği sorusunu öne çıkarıyor. [4]

Temel hak çerçevesinin 2022’deki değişimi

Uluslararası Çalışma Konferansı, 10 Haziran 2022’de güvenli ve sağlıklı çalışma ortamını temel ilke ve haklar çerçevesine ekledi. C155 ve C187 bu kararla temel sözleşmeler olarak tanımlandı. ILO’nun açıklaması, üyelikten doğan temel ilkelere saygı gösterme ve bunları geliştirme taahhüdünün ilgili sözleşmeler onaylanmış olsa da olmasa da geçerli olduğunu vurguluyor. Bu genel ilke ile belirli bir sözleşmenin onaylanmasından kaynaklanan uluslararası yükümlülükler birbirinin yerine kullanılmamalı. San Marino’daki gelişmeyi anlamak için 2022’deki temel hak kararı tarihsel arka plan; 22 Ekim 2026’daki belge sunumu ise bu haberin yeni olayıdır. [5]

2022’deki eklemeden önce temel ilke ve haklar dört başlık altında toplanıyordu: örgütlenme ve toplu pazarlık, zorla çalıştırmanın ortadan kaldırılması, çocuk işçiliğinin etkili biçimde kaldırılması ve istihdamda ayrımcılığın ortadan kaldırılması. Güvenli ve sağlıklı çalışma ortamı beşinci başlık oldu. Bu tarihsel değişim, iş sağlığını yalnız teknik uzmanlık konusu olarak değil, çalışma yaşamının temel hak çerçevesi içinde ele alıyor. Açıklama, üyelerin ekonomik gelişmişlik düzeyinin bu ilkelere ilişkin taahhüdü ortadan kaldırmadığını da belirtiyor. [5]

Editoryal değerlendirme: Kayıt sayısındaki değişim nasıl yorumlanmalı?

Önleme kapasitesini değerlendirmek için yalnızca bir yıldaki bildirim toplamına bakılması yetersiz olabilir. Tamamen varsayımsal bir örnekte, daha önce bildirilmeyen olayların yeni bir kayıt kanalıyla görünür hâle gelmesi, kaydedilen sayıyı artırabilir. Bu tek başına çalışma ortamının aynı oranda kötüleştiğini kanıtlamaz. Tersi yönde, düşük bir kayıt sayısının iyi bir önleme düzenini gösterdiği de yalnız bu sayıyla söylenemez. Örneğin çalışanların bildirimi nereye yapacağını bilmemesi, ölçülen toplamla gerçek durum arasında mesafe yaratabilir. Bunlar San Marino hakkında saptanmış durumlar değil; gelecekte açıklanabilecek göstergeleri okumak için editoryal örneklerdir.

Daha açıklayıcı bir değerlendirme, bilgi toplama sürecinin değişip değişmediğini ve hangi çalışan gruplarına ulaştığını da sorar. Aynı tanımı kullanan dönemlerin karşılaştırılması, değişikliğin yorumunu kolaylaştırır. Uzun vadeli sağlık etkileriyle ani bir olayın aynı takvimde görünür hâle gelmesi beklenmemelidir. Bu nedenle haber dilinde olay sayısı, bildirim sayısı ve değerlendirilmiş vaka sayısı gibi ifadelerin hangi anlama geldiğini belirtmek gerekir. Her birini tek bir genel kaza rakamına dönüştürmek, önceliklerin anlaşılmasını güçleştirebilir.

İşveren ve çalışan açısından izlenecek somut adımlar

Editoryal açıdan bundan sonraki önemli soru, uluslararası taahhüdün kurumların günlük işleyişine nasıl bağlanacağıdır. Bir işletmede tehlike bildirimi yapıldığında geri dönüşü kimin vereceği, eksikliğin giderilmesi için hangi kaynağın ayrılacağı ve çalışanların sonucu nasıl öğreneceği açık olursa takip edilebilirlik artar. Bu öneriler belirli bir ulusal uygulamanın başladığı iddiası değildir; işyerindeki sorumlulukları değerlendirmek için kullanılabilecek sorulardır.

Çalışanın güvenli biçimde görüş bildirebilmesi, yönetimin problemi öğrenmesi kadar önemlidir. Örneğin bir düzeltmenin yalnızca yapıldığını yazmak yerine hangi sorunu çözdüğünü açıklamak, sonraki değerlendirmede daha kullanışlı bilgi bırakır. İşveren açısından da belge düzeni ile sahadaki uygulamanın ayrı ayrı ele alınması gerekir: hazırlanmış bir plan, kendi başına planın uygulandığını göstermez.

24 Ekim itibarıyla bu haberin doğruladığı gelişme onay belgelerinin sunulmasıdır. Sonraki arşiv güncellemelerinde ülkeye özgü yürürlük kaydı, ulusal düzenlemeler, uygulama programları ve kamuya açıklanan değerlendirmeler ayrı ayrı izlenmelidir. Bu aşamalar görülmeden iş kazalarının azaldığı, bütün işyerlerinin hazır olduğu veya belirli bir denetim modelinin tamamlandığı sonucu çıkarılamaz.

Kaynaklar

[1] ILO — Landmark ratifications in San Marino. Tarih: 2026-10-22. https://www.ilo.org/resource/news/landmark-ratifications-san-marino-towards-future-work-safe-and-healthy

[2] ILO — C155 — Occupational Safety and Health Convention. Tarih: 1981-06-22. https://www.ilo.org/media/107601/download

[3] ILO — İSG standartları rehberi: 2002 Protokolü. Tarih: 2020. https://www.ilo.org/media/381706/download

[4] ILO — C187 — Promotional Framework Convention. Tarih: 2006-06-15. https://www.ilo.org/media/107596/download

[5] ILO — Güvenli ve sağlıklı çalışma ortamının temel haklara eklenmesi. Tarih: 2022-06-10. https://www.ilo.org/resource/news/international-labour-conference-adds-safety-and-health-fundamental