Ürdün'deki deney sosyal güvenlik kaydını inceledi: Yüz yüze bilgilendirme ile SMS aynı sonucu vermedi

Ayrıntılar

2026 arşiv dosyası — 24 Ekim 2026 itibarıyla değerlendirme. Haber tarihi: 21 Eylül 2026. Araştırmanın yayımlanma tarihi ile 2024'te uygulanan müdahaleler ve sonrasındaki takip dönemi birbirinden ayrılıyor.

Yeni politika notunda iki iletişim yöntemi

ILO'nun 21 Eylül'de yayımladığı politika notu, Ürdün'deki Estidama++ programı kapsamında yüz yüze işletme ziyaretlerini ve SMS bilgilendirmesini değerlendiriyor. Ziyaret deneyinde, 2–9 kayıtlı çalışanı olan 800 işletme rastgele müdahale grubuna seçildi; 1.646 işletme karşılaştırma grubunda yer aldı. Ziyaretler Şubat–Mayıs 2024'te yapıldı. Yaklaşık bir buçuk yıl sonra ziyaret edilen işletmelerde firma başına 0,31 daha fazla kayıtlı çalışan bulundu; bu fark karşılaştırma grubunun ortalamasına göre yüzde 9,2'ydi. SMS müdahalesi ise sosyal güvenlik kurumuna kayıtlı çalışan sayısını artıran bir etki göstermedi. Araştırma, ziyaret sonucunu yeni istihdam yaratılmasından ziyade mevcut kayıtsız çalışanların kaydedilmesiyle ilişkilendiriyor. [1]

Bu sonuçta kullanılan ölçü birimi önemlidir. Firma başına ortalama fark, her işletmede aynı sayıda kişinin kaydedildiği anlamına gelmez. Ayrıca bir iletişim kanalında etkili sonuç bulunması, aynı kanalın her ülkede ve her hedef grupta aynı büyüklükte etki yaratacağını göstermez. Editoryal değerlendirmemiz, bulguyu deneyin kapsamıyla birlikte okumaktır.

Programın başlangıç amacı neydi?

ILO'nun 24 Mayıs 2022 tarihli kuruluş duyurusu, Estidama++ girişimini sosyal güvenlik kapsamını genişletmek ve kayıtlılığı desteklemek amacıyla açıklamıştı. Ürdünlü ve Ürdünlü olmayan, mültecilerin de dahil olduğu kırılgan çalışan grupları için prim desteği ve gelir desteği öngörülüyordu. Duyuruda ilk uygulama aşaması için 18 aylık süre ve yaklaşık 13 bin yararlanıcı hedefi belirtilmişti. Küçük işletmeler, tarım, ulaştırma ve kendi hesabına çalışma gibi alanlar programın arka planında yer alıyordu. Bu bilgiler başlangıç tasarımı ve hedefidir; 2026'da yapılan bir ölçüm olarak sunulmamalıdır. İletişim deneyini anlamak için önemli olan, bilgilendirmenin mevcut bir mali destek mekanizması hakkında yapılmış olmasıdır. [2]

Bu bağlamdan çıkan editoryal soru, iletişimin hangi engeli kaldırmaya çalıştığıdır. Bir işletmenin programdan haberi olmaması ile programı bilmesine rağmen katılamaması farklı sorunlardır. Bilgi eksikliği, süreç karmaşıklığı veya maddi yük aynı başlık altında toplandığında hangi aracın işe yaradığı belirsizleşebilir.

Toplam program erişimi, deneyin etkisi değildir

ILO ve Ürdün Sosyal Güvenlik Kurumunun 2 Şubat 2026 kapanış etkinliğine ilişkin açıklama, programın yaklaşık 46 bin çalışanın sosyal güvenliğe erişimini desteklediğini bildiriyor. Açıklamada 10 binden fazla işletme ve işverene ulaşıldığı; ücretli ve kendi hesabına çalışanların çeşitli sektörlerde kapsandığı belirtiliyor. Bu rakamlar programın toplam erişimine ilişkin kurumsal sonuçlardır. Eylülde yayımlanan deneysel araştırmanın belirli bir iletişim müdahalesine atfettiği ek etkiyle aynı ölçüm değildir. Aynı şekilde 2022'deki ilk aşama hedefi ile sonraki toplam erişim, kapsam ve zaman aralığı açıklanmadan basit bir hedef aşımı oranına dönüştürülmemelidir. Kapanış duyurusu da bütün katılımcıların gelecekte kesintisiz kayıtlı kalacağının garantisini vermiyor. [3]

İnsan kaynakları ve proje yönetimi açısından bu ayrım genellenebilir. Bir uygulamaya katılan toplam kişi sayısı, uygulama olmasaydı gerçekleşmeyecek değişimin büyüklüğünü tek başına göstermez. Editoryal analizde iki ayrı soru vardır: Hizmet kaç kişiye ulaştı ve bu hizmet hangi ek değişimi sağladı? Her iki soru da değerlidir, ancak aynı veriyle cevaplanmayabilir.

Kayıt davranışı yalnızca mesajın biçimine bağlı değil

ILO'nun 12 Aralık 2022 tarihli Ürdün mevzuat ve politika uyumu raporu, sosyal güvenlik kapsamının genişlemesini daha geniş bir kurumsal çerçevede ele alıyor. Tarım çalışanları, kendi hesabına çalışanlar, yabancılar ve mülteciler, ev işçileri ile kadın çalışanlar özellikle inceleniyor. Çalışma; sosyal güvenlik düzenlemelerini işgücü piyasası, göç ve sosyal yardım politikalarıyla birlikte değerlendirerek katılımı teşvik eden veya zorlaştıran bağlantıları araştırıyor. Raporda boşluklar ve çelişkiler üzerinden politika önerileri geliştiriliyor. Bu kaynak, her grubun 2026'daki hukuki durumunu tek başına güncelleyen bir duyuru değildir. Deneyin arka planını açıklarken iletişim tasarımının kurumsal kurallardan bağımsız ele alınamayacağını gösterir. [4]

Buradan hareketle yapılan editoryal değerlendirmede, bilgi verilmesine rağmen ilerlemeyen başvurular için yalnızca “iletişim yetersiz” sonucuna varılmamalıdır. Başvuru sahibinin uygunluğu, sürecin anlaşılması ve hizmete fiilen erişebilmesi ayrı ayrı incelenebilir. Böylece mesajın diliyle çözülebilecek sorunlar ile başka kurumsal düzenleme gerektiren sorunlar birbirine karıştırılmaz.

Kayıtlılığa geçişin daha geniş çerçevesi

ILO'nun kayıt dışı ekonomiye ilişkin konu açıklaması, kayıtlılığa geçişi uzun vadeli ve çok bileşenli bir süreç olarak tanımlıyor. Hukuki ve düzenleyici adımların yanında üretkenliğin artırılması, sürdürülebilir işletmeler, çalışanların korunması ve sosyal tarafların katılımı birlikte değerlendiriliyor. ILO, 2015 tarihli kayıt dışı ekonomiden kayıtlı ekonomiye geçiş tavsiye kararını bu alandaki uluslararası çerçevelerden biri olarak gösteriyor. Burada aktarılan yaklaşım bir ülkenin bütün sorunlarını tek bir kampanyayla çözebileceği iddiasını taşımıyor. Bilgilendirme, daha geniş kapsamlı hizmet ve politika düzeninin bir parçası olarak anlam kazanıyor. Ürdün araştırması da bu bütünün içindeki belirli bir aracın değerlendirilmesi olarak okunmalıdır. [5]

Kurumlar benzer bir uygulamayı nasıl değerlendirebilir?

Aşağıdaki bölüm, kaynaklardan hareketle hazırlanmış editoryal analizdir. Bir iletişim çalışmasının başında hangi sonucun beklendiği açık yazılabilir. Mesajın ulaşması, bağlantının açılması, portala giriş, başvuru ve kayıt aynı göstergeler değildir. Bir kampanyanın yoğun ilgi çekmesi, nihai işlem tamamlanmadıysa farklı bir takip gerektirebilir.

İkinci olarak hedef grubun tanımı korunmalıdır. Küçük işletmelere uygulanan bir yöntemin büyük işletmeler, kendi hesabına çalışanlar veya yeni işe başlayan kişiler için aynı biçimde işleyeceği varsayılmamalıdır. Bir pilot çalışma bu farkları anlamak için kullanılabilir; ancak pilotun sonucu daha geniş uygulamaya geçildiğinde yeniden izlenmelidir.

Üçüncü başlık maliyettir. Editoryal değerlendirmemizde bir aracın düşük gönderim maliyetine sahip olması, istenen sonucu en düşük toplam maliyetle elde ettiği anlamına gelmez. Personel zamanı, takip ihtiyacı, sonuçların kalıcılığı ve hizmete erişim gibi unsurlar değerlendirme sorusuna göre hesaba katılabilir. Hangi maliyetlerin dahil edildiği açık yazılmadığında farklı uygulamalar yanıltıcı biçimde karşılaştırılabilir.

Takip döneminde hangi değişim aranmalı?

Bu haberin sonraki aşaması, iletişim yoluyla sağlanan kayıtların devamlılığı ve farklı grupların hizmete erişiminin nasıl değiştiğine ilişkin bilgidir. Editoryal değerlendirmemizde tek seferlik işlem tamamlanması ile sürdürülebilir katılım birbirinden ayrılmalıdır. 21 Eylül politika notu, kamu hizmetleriyle küçük işletmeler arasındaki iletişimi ölçülebilir bir soru haline getiriyor. Bulguların değeri, bir yöntemi her yerde geçerli çözüm ilan etmekten çok, belirli koşullarda hangi davranışın değiştiğini dikkatle göstermesinde bulunuyor.

Kaynaklar

[1] ILO — What Drives Social Security Registration? Experimental Evidence from Behavioural Interventions in Jordan's Estidama++ Programme (2026-09-21). https://www.ilo.org/publications/what-drives-social-security-registration-experimental-evidence-behavioural

Aynı kaynağın tamamlayıcı metni: https://www.ilo.org/sites/default/files/2026-09/59169%20-%20Policy%20brief%20-%20Final%20-%20Web.pdf

[2] ILO — Jordan and ILO sign agreement to support the extension of social security coverage and promote formalization (2022-05-24). https://www.ilo.org/resource/news/jordan-and-ilo-sign-agreement-support-extension-social-security-coverage

[3] ILO — Estidama++ project concludes, expanding social security to around 46,000 workers (2026-02-02). https://www.ilo.org/resource/news/estidama-project-concludes-expanding-social-security-around-46000-workers

[4] ILO — Legislative and Policy Coherence on the Extension of Social Security Coverage in Jordan (2022-12-12). https://www.ilo.org/publications/legislative-and-policy-coherence-extension-social-security-coverage-jordan

[5] ILO — Informal economy — topic portal (Tarihsiz; erişim: 2026-10-24). https://www.ilo.org/topics-and-sectors/informal-economy