Ürdün’de deneyime dayalı yeterlilik sistemi için pilot çalışma tamamlandı

Ürdün’de iki yıllık pilot tamamlandı

ILO, 2 Ekim 2026’da Ürdün’de önceki öğrenmenin tanınmasına yönelik iki yıllık pilot girişimin tamamlandığını duyurdu. Hollanda destekli PROSPECTS ortaklığı kapsamında yürütülen çalışma, işte ve farklı öğrenme ortamlarında edinilen becerilerin ulusal meslek standartlarıyla değerlendirilmesini amaçlıyor. Pilotun hedef kitlesi 1.000 Ürdünlü ve Suriyeli mülteci olarak belirtiliyor; bu sayı belgelendirilmiş veya işe yerleştirilmiş kişi toplamı değil. Çalışma, değerlendirme araçları ve uygulayıcı kapasitesiyle kalıcı bir sistemin temelini güçlendirmeyi hedefledi. [1]

Bir kişinin yıllardır yaptığı işi anlatabilmesiyle, bu deneyimin ortak bir ölçüt üzerinden tanınması arasında önemli bir hazırlık alanı bulunuyor. Çalışan hangi görevleri yerine getirdiğini biliyor olabilir; bunları değerlendirecek kişinin ise açıklanabilir kanıta ihtiyacı vardır. Haberin devamındaki özgün değerlendirme, bu iki tarafın nasıl anlaşabileceğine odaklanıyor. Temsilî örnek, Ürdün’deki gerçek başvuru veya değerlendirme usulünün yerine geçmiyor.

Öğrenmenin gerçekleştiği yer değişebilir

ILO’nun önceki öğrenmenin tanınmasına ilişkin genel açıklaması, insanların örgün eğitim dışında da bilgi ve beceri kazandığını vurguluyor. Tanınan bir yeterliliği bulunmayan kişiler, gerekli becerilere sahip olsalar bile iş ve ileri eğitim olanaklarına erişimde güçlük yaşayabiliyor. RPL yaklaşımı, bu öğrenmenin uygun bir yeterlilikle ilişkilendirilmesine yardımcı olmayı amaçlıyor. Kurum, işverenlerin de becerileri daha anlaşılır kanıtlarla değerlendirmesini olası yararlar arasında ele alıyor. [2]

Bu yaklaşım, deneyimi yalnız kaç yıl çalışıldığıyla anlatmanın sınırlarını görünür kılıyor. Aynı süre boyunca çalışan iki kişi farklı görevlerde uzmanlaşmış olabilir. Bir çalışan işin belirli bölümünü bağımsız yürütürken diğeri daha geniş bir süreçte destek rolü üstlenmiş olabilir. Değerlendirme hazırlığında bu ayrıntıların konuşulması, kişilerin katkısını daha açık tarif etmeyi sağlar. Çalışma süresi, görev kapsamı ve gösterilen beceri ayrı bilgiler olarak tutulabilir.

Değerlendiricinin de öğrenmeye ihtiyacı var

ILO’nun 20 Nisan 2018 tarihli öğrenme paketinin açık tanıtımı, kapsayıcı bir tanıma sisteminin temel bileşenlerini ve farklı ülkelerden örnekleri ele aldığını açıklıyor. Kaynak; kamu görevlileri, işveren ve çalışan örgütleri, değerlendiriciler ve kolaylaştırıcılar gibi farklı aktörlere hitap ediyor. Bu bilgi, tanımanın yalnız adayın hazırlığıyla sınırlı olmadığını gösteriyor. Burada paketin resmî web özeti kullanılıyor; bütün örnek olayların ayrıntılı incelemesi yapıldığı ileri sürülmüyor. [3]

Özgün bir eğitim tasarımında değerlendiricilere aynı iş örneği farklı biçimlerde anlatılabilir. Biri ayrıntılı konuşan, diğeri kısa cümleler kullanan iki kişinin açıklamasında hangi beceri kanıtlarının bulunduğu tartışılabilir. Böyle bir çalışma, anlatım tarzıyla işin niteliğinin birbirine karıştırılmamasına yardımcı olacak soruları ortaya çıkarabilir. Değerlendirici ayrıca hangi noktayı gözlediğini, hangi bilgiyi adaydan duyduğunu ve hangi konuda ek açıklama istediğini ayırmayı deneyebilir.

Eğitim, çalışma ve koruma birlikte ele alınıyor

ILO’nun PROSPECTS Ürdün sayfası, ortakların çalışmalarını istihdam, eğitim ve koruma alanları etrafında tamamlayıcı biçimde tasarladığını açıklıyor. Programın yaklaşımında, farklı kurumların uzmanlıklarının ülkenin daha uzun vadeli hedefleriyle ilişkilendirilmesi ve öğrenme sorularının gelecek planlamaya katkı vermesi bulunuyor. Sayfadaki eski nüfus verileri güncel sayı olarak kullanılmıyor. Bu genel çerçeve, ekim ayında tamamlandığı açıklanan pilotun daha geniş bir ortaklık içinde yer aldığını gösteriyor. [4]

Bir kişinin hizmete ulaşması için yalnız değerlendirme yönteminin hazır olması yetmeyebilir. Kime soru soracağını bilmesi, süreçte kendisinden hangi açıklamanın beklendiğini anlaması ve gerektiğinde uygun desteğe yönlendirilmesi de önem taşır. Kurumlar arası çalışma, bu geçiş noktalarının anlaşılmasını sağlayabilir. Ancak bir hizmete yönlendirilmek, değerlendirmede başarılı olmak veya işe girmekle aynı aşama değildir; her biri ayrı biçimde izlenebilir.

Geçmiş araştırma ile yeni pilotun ayrımı

ILO’nun 17 Ocak 2022 tarihli araştırma notunun tanıtımı, Ürdün’de daha önce uygulanan tanıma programını inceleyen bir izleme araştırmasını açıklıyor. Çalışma, 2016–2018 döneminde programa katılan inşaat sektöründeki Suriyeli yararlanıcılara odaklanmış; bireysel görüşmeler ve Temmuz 2019’da 352 kişiyle yapılan anketten yararlanmıştı. Bu tarihler ve örneklem, yeni pilotun sonuçlarından ayrılmalıdır. Eski araştırmanın varlığı, 2026 çalışması için aynı sonuçların elde edildiğini göstermez. [5]

Bu ayrım, gelecekteki bir izleme tasarımına da düşünme alanı açar. Katılımcı sayısı, değerlendirmenin tamamlanması, yeterliliğin tanınması ve iş yaşamındaki değişim farklı sorulara yanıt verir. Bir kurum bunların hangisini izlediğini baştan açıklayabilir. Değerlendirme sonrası görüşmede kişinin yeni bir eğitim ihtiyacı fark edip etmediği de sorulabilir. Böylece yalnız olumlu sonuç arayan bir anlatı yerine, sürecin hangi bölümünün geliştirilmesi gerektiği araştırılabilir.

Temsilî örnek: Ustanın yaptığı işi açıklaması

Kurgusal bir ahşap atölyesi çalışanının tamamladığı küçük bir iş örneğini eğitim görüşmesine getirdiğini düşünelim. Çalışan örneğin hangi bölümünü yaptığını, kendisine verilen görevi ve karşılaştığı bir soruyu anlatıyor olsun. Bu sahne gerçek bir yeterlilik sınavı değildir. Amaç, deneyimin anlaşılır bir açıklamaya dönüştürülmesinde hangi bilgilerin işe yarayabileceğini tartışmaktır. Eğitici, örneğin görünüşüyle kişinin üstlendiği görevi ayrı ele alır.

Çalışan, parçanın tamamını tek başına hazırlamadığını; bir bölümün başka ekip arkadaşına ait olduğunu açıklayabilir. Bu bilgi, katkısının daha doğru anlaşılmasını sağlar. Görüşmeyi yürüten kişi de hangi işlemi kendisinin yaptığını, hangi aşamada destek aldığını ve karar vermesi gereken durumun ne olduğunu sorabilir. Hazır bir başarı hikâyesi üretmek yerine işin gerçek sınırları belirginleşir. Açıklanamayan noktalar, öğrenme ihtiyacı olarak konuşulabilir.

İkinci görüşmede aynı çalışan deneyimini kısa bir yazılı notla özetlemeyi deneyebilir. Not, uzun bir özgeçmiş olmak zorunda değildir. Görev, kullanılan bilgi, kişinin katkısı ve sorumluluk sınırı anlaşılır biçimde anlatılabilir. Bir meslektaş notu okuduğunda farklı bir iş anlıyorsa açıklama yeniden düzenlenir. Böylece adayın hazırlığı, gösterişli ifadeler kullanmaya değil, deneyimini tutarlı ve anlaşılır biçimde aktarmaya dayanır.

İşverenin belgeyi okuma sorumluluğu

Mesleki tanıma, işveren açısından da yorumlama gerektirir. Bir belgenin hangi yeterliliğe, hangi görev alanına ve hangi değerlendirme çerçevesine ilişkin olduğu anlaşılmalıdır. Yeni çalışanın işyerindeki görev dağılımını, araçları veya kurumun kendi çalışma biçimini ayrıca öğrenmesi gerekebilir. Bu nedenle belgeyi bütün işe uyum sürecinin tamamlandığı şeklinde okumak yerine, kişinin gösterilmiş becerileriyle yeni görevin ihtiyaçları birlikte değerlendirilebilir.

Ürdün’deki pilotun ardından izlenebilecek konu, sistemin çalışanlar ve kurumlar için nasıl işleyeceğidir. Başvuruyu anlatan kişi, değerlendirmeyi yapan uzman ve belgeyi okuyacak işveren aynı yeterlilikten aynı şeyi anlıyor mu? Bu soruya verilen açık yanıtlar, deneyimin görünür olmasını destekleyebilir. Kalıcı bir tanıma yapısının mesleki değeri, farklı öğrenme geçmişlerini ortak ve açıklanabilir değerlendirme süreçleriyle ilişkilendirebilmesinde aranabilir.

Kaynaklar

[1] ILO — Ürdün pilotunun tamamlanması: https://www.ilo.org/resource/news/ilo-and-partners-establish-official-recognition-prior-learning-system

[2] ILO — Önceki öğrenmenin tanınması: https://www.ilo.org/recognition-prior-learning

[3] ILO — RPL öğrenme paketi: https://www.ilo.org/publications/recognition-prior-learning-rpl-learning-package

[4] ILO — PROSPECTS Ürdün çerçevesi: https://www.ilo.org/projects-and-partnerships/projects/partnership-improving-prospects-forcibly-displaced-persons-and-host/countries/jordan

[5] ILO — Ürdün izleme araştırması: https://www.ilo.org/resource/brief/research-brief-findings-tracer-study-rpl-beneficiaries-jordan