Marakeş konferansı çocuk işçiliğinde eğitim, sosyal koruma ve yetişkin istihdamını birlikte ele aldı

Ayrıntılar

2026 arşiv dosyası — 24 Ekim 2026 itibarıyla değerlendirme. Çalışma Genel Müdürlüğünün 14 Şubat duyurusu, 11–13 Şubat 2026’da Marakeş’te düzenlenen Çocuk İşçiliğinin Ortadan Kaldırılması Altıncı Küresel Konferansı’nı aktardı. Konferans, çocukların korunmasıyla yetişkinlerin çalışma koşulları arasındaki bağlantıyı uluslararası gündeme taşıyan önemli bir değerlendirme noktası oldu. [1]

Türkiye’nin açıklamasında hangi bağlantı kuruldu?

Bakanlık haberinde, sosyal koruma ve kayıtlılığa geçiş konulu panelde yetişkinlerin kayıtlı ve güvenceli işlere erişiminin önemi vurgulandı. Türkiye’nin yaklaşımı; kurumsal kapasite, denetim, kayıtlılık ve sosyal korumanın birlikte ele alınması üzerinden aktarıldı. Bu anlatım, konferansta ifade edilen politika yaklaşımıdır. Duyurudan, belirli bir uygulamanın çocuk işçiliğini kaç kişi azalttığına ilişkin ölçülmüş bir sonuç çıkarılamaz; böyle bir iddia için ayrıca dönem, yöntem ve kapsamı açıklanmış araştırma gerekir. [1]

Rakamların yılı ve coğrafyası neden önemli?

ILO ile UNICEF’in 11 Haziran 2025’te açıkladığı ortak tahminlere göre 2024 yılında dünya genelinde yaklaşık 138 milyon çocuk çocuk işçiliği içindeydi; bunların yaklaşık 54 milyonu tehlikeli işlerde bulunuyordu. Toplam sayı 2020’ye göre 22 milyondan fazla azalmasına rağmen, 2025’e kadar çocuk işçiliğini sona erdirme hedefi karşılanmadı. Bu veriler Marakeş toplantısının arka planını açıklıyor. Türkiye’ye ait bir sayı, konferansın sağladığı sonuç veya 2026’nın tamamı için yapılmış yeni ölçüm olarak sunulamaz. [2]

Aynı küresel araştırmada tarım, çocuk işçiliğinin en büyük bölümünün görüldüğü sektör olarak yer aldı. Bu bulgu, değerlendirmeyi yalnız görünür fabrika veya atölye ortamlarıyla sınırlamamanın neden gerekli olduğunu gösterir. [2] Türkiye’de belirli bir bölgenin durumunu anlamak için ise o bölgeye ait güvenilir veri gerekir. Küresel bir dağılımdan hareketle tek bir işyerini, aileyi veya mesleği suçlayan bir sonuç üretmek araştırmanın kapsamını aşar. Haber okurken sayının hangi nüfusu ve hangi zaman dilimini temsil ettiğini korumak bu nedenle temel bir adımdır.

Çocuk işçiliği hangi durumları anlatıyor?

ILO’nun kavramsal açıklaması, çocukların yaptığı her faaliyeti aynı kategoride değerlendirmiyor. Yaş, işin niteliği, süresi, koşulları ve eğitime etkisi birlikte ele alınıyor. Çocuğun sağlığına veya gelişimine zarar veren, okula devamını engelleyen ya da eğitimle aşırı ağır ve uzun çalışmayı bir arada yürütmesine yol açan durumlar temel risk alanları arasında. Bu çerçeve, yalnız bir faaliyete verilen ada bakarak karar vermenin yetersizliğini gösteriyor. Bir işin eğitim, aileye yardım veya deneyim kazanma şeklinde tanımlanması, gerçek çalışma koşullarının incelenmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz. [3]

Bu kavramsal çerçeve ülkelerdeki bütün yaş sınırlarının aynı olduğu anlamına gelmez. Yerel düzenlemeyi değerlendirmek gerektiğinde ilgili ulusal kaynak, çalışma koşulu ve görev birlikte incelenmelidir. Buradaki uluslararası haber, herhangi bir özel durumda hukuki uygunluk kararı vermiyor; koruma sorusunu hangi somut bilgilerle ele almak gerektiğini açıklıyor. [3]

Marakeş çerçevesinin yönü

Konferansın ardından ILO tarafından 5 Mart 2026’da yayımlanan Marakeş Küresel Eylem Çerçevesi, bu Ekim incelemesinde sonradan erişilen belge olarak değerlendirildi. Metin, kendi niteliğini bağlayıcı olmayan bir belge olarak belirtiyor. Eğitim, sosyal koruma, yetişkinler için insana yakışır iş, denetim ve çocuk işçiliğini farklı alanlara taşımadan önleme başlıklarını birlikte ele alıyor. Sosyal koruma bölümünde kırsal alanlar ve kayıt dışı ekonomideki çalışanlar da dikkate alınıyor. Çerçeve, uluslararası yönelimleri tarif ediyor; tek başına Türkiye’de yeni bir yaptırım veya izin düzenlemesi yürürlüğe koymuyor. [4]

Belgenin tedarik zincirleri ve uygulama kapasitesine yer vermesi, sorumluluğu yalnız bir sözleşme maddesine indirgemeyen bir yaklaşımı destekliyor. Bununla birlikte bir çerçevenin kabul edilmesi, hedeflerin kendiliğinden gerçekleştiğinin kanıtı değildir. Uygulamanın hangi kurumlar, kaynaklar ve izleme yöntemleriyle yürütüldüğü sonraki değerlendirmelerin konusu olacaktır. Bu ayrım, uluslararası toplantı haberlerini sonuç raporlarıyla karıştırmadan takip etmeyi sağlar. [4]

İşyerinde sorun saptandığında müdahale nasıl düşünülmeli?

ILO–IOE’nin iş dünyası için hazırladığı rehber, tedarik zinciri incelemesi, özen yükümlülüğü süreçleri ve giderim mekanizmalarını birlikte ele alıyor. Rehber özellikle, aile gelirindeki kaybı dikkate almadan çocuğu yalnız işten uzaklaştırmanın yeni tehlikeler yaratabileceğine dikkat çekiyor. Çocuğun yararını koruyan, uygun uzmanlıkla yürütülen ve ilgili kamu mekanizmalarıyla ilişkilendirilen bir süreç öneriyor. Başvuru ve şikâyet kanallarının çocuğun sesine erişebilecek biçimde düşünülmesi de bu yaklaşımın parçası. Bu kaynak 2015 tarihli uygulama rehberidir; 2026’da ilan edilmiş yeni bir destek programı değildir. [5]

Satın alma ve insan kaynakları için somut inceleme soruları

Bu bölüm editoryal değerlendirmedir. Bir işletme, kendi doğrudan çalışanlarına ait kayıtların yanında işin fiilen nerede ve kim tarafından yapıldığını açıklayan bir süreç haritası hazırlayabilir. İşin başka bir yere devredildiği aşamalar, mevsimsel yoğunluklar ve teslim tarihleri bu haritada ayrı gösterilebilir. Amaç bir sektörü peşinen riskli ilan etmek yerine, karar verebilmek için eksik bilgiyi belirlemektir. Tedarikçinin sunduğu bir belgenin hangi işyerini ve hangi dönemi kapsadığı sorusu, belgenin yalnız var olup olmadığını kontrol etmekten daha açıklayıcı olabilir.

Örnek bir incelemede, yoğun dönem için verilen siparişin üretim kapasitesiyle nasıl karşılanacağı ve beklenmedik ek işin nereye aktarılacağı sorulabilir. Bu sorulara alınan yanıtlar doğrulanmadan uygunluk sonucuna varılmamalıdır. Bir kaygı doğduğunda, insan kaynakları, satın alma ve iş sağlığı birimleri arasındaki sorumluluklar önceden tanımlanabilir. Böylece gözlenen durum farklı birimlere aktarıldıkça bilgisinin kaybolması önlenmeye çalışılır. Bu öneri belirli bir işletmede ihlal bulunduğu iddiası veya herkes için aynı denetim sıklığının uygun olduğu savı değildir.

Çocukların görünürlüğü ile mahremiyeti birlikte korunmalı

UNICEF’in çocuklarla ilgili haber üretme ilkeleri, çocuğun yararını, mahremiyetini ve zarar görmeme hakkını öne çıkarıyor. Kimlik gizlense bile çocuğu veya yakınlarını riske sokabilecek yayınlardan kaçınılmasını istiyor. [6] Bu ilkelerden hareketle bir kurumun yaptığı müdahaleyi anlatırken çocukların fotoğrafını veya aile durumunu tanıtım malzemesine dönüştürmemesi önerilebilir. Kamuya açıklanacak bilgi, kişisel yaşam öykülerini açığa çıkarmadan sorunun nasıl ele alındığını ve hangi takip düzeninin kurulduğunu gösterebilir. Bu son öneri, haber ve kurum iletişimine yönelik editoryal değerlendirmedir.

Takipte kullanılabilecek sorular, çocuğun çalışma ortamından ayrılmasının ardından eğitimine erişip erişemediği, ailenin uygun hizmetlere yönlendirilip yönlendirilmediği ve aynı işin başka bir çocuğa aktarılma riskinin nasıl değerlendirildiğidir. Bu soruların cevapları farklı uzmanlıklar gerektirebilir; insan kaynakları biriminin tek başına bütün sosyal ihtiyaçları çözmesi beklenmemelidir. Marakeş gündemini somutlaştıracak olan, toplantı sayısından çok bu bağlantıların nasıl kurulduğunu gösteren güvenilir ve çocuğun yararını önceleyen takip bilgisidir.

Editoryal bir izleme önerisi olarak, bildirilen kaygı, doğrulanan durum, yapılan yönlendirme ve tamamlanan takip ayrı kayıtlar hâlinde düşünülebilir. Aynı olayın farklı kanallardan bildirilmesi, farklı çocuklara ait olaylarmış gibi sayılmamalıdır. Buna karşılık düşük bildirim sayısı da kendiliğinden sorun bulunmadığını göstermez; bildirim kanalının bilinip bilinmediği ayrıca incelenebilir. Kamuya yönelik raporda sayının yanında bu tanımların açıklanması, okuyucunun neyin ölçüldüğünü anlamasını sağlar. Bu tür kayıt düzeninin amacı olumlu bir görüntü üretmek değil, eksik kalan müdahale aşamalarını fark edip uygun kurumlarla tamamlayabilmektir.

Kaynaklar

[1] Çalışma Genel Müdürlüğü, Marakeş konferansı haberi: https://www.csgb.gov.tr/cgm/haberler/14022026/

[2] ILO ve UNICEF, 2024 küresel çocuk işçiliği tahminlerinin açıklaması: https://www.ilo.org/resource/news/despite-progress-child-labour-still-affects-138-million-children-globally

[3] ILO, What is child labour — kavramsal çerçeve: https://www.ilo.org/topics/child-labour/what-child-labour

[4] ILO, Marrakech Global Framework for Action against Child Labour: https://www.ilo.org/publications/marrakech-global-framework-action-against-child-labour

[5] ILO–IOE, Child labour guidance tool for business: https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@ed_norm/@ipec/documents/instructionalmaterial/wcms_ipec_pub_27555.pdf

[6] UNICEF, Ethical reporting guidelines: https://www.unicef.org/media/reporting-guidelines