Ergonomi, işi çalışana uygun hâle getirerek zorlanmayı, yorgunluğu ve hareket kaynaklı sağlık risklerini azaltmayı amaçlar. Ergonomik sorunlar yalnızca masa başı çalışanlarda görülmez; üretim, depo ve saha görevlerinde de önemli riskler bulunabilir.
Görevleri yerinde inceleyin
Çalışanın hangi hareketleri ne sıklıkta yaptığı, ne kadar yük taşıdığı ve hangi pozisyonda çalıştığı gözlemlenmelidir.
Tekrarlı hareketleri belirleyin
Aynı kas grubunu sürekli kullanan işlemler mola, görev değişimi veya ekipman düzenlemesi gerektirebilir.
Çalışma yüksekliğini ayarlayın
Tezgâh, masa, ekran ve malzeme yerleşimi çalışanın sürekli eğilmesini veya uzanmasını önlemelidir.
Yük kaldırma süreçlerini değerlendirin
Taşıma mesafesi, yük ağırlığı, tutuş ve kaldırma sıklığı birlikte incelenmelidir.
Mekanik destek kullanın
Transpalet, vinç, kaldırma aparatı veya ayarlanabilir tezgâh gibi ekipmanlar değerlendirilebilir.
Çalışanlara uygulamalı eğitim verin
Doğru kaldırma, oturma ve ekipman kullanımı iş başında gösterilmelidir.
Erken bildirim sistemi oluşturun
Çalışanlar ağrı veya zorlanma yaşadığında sorun büyümeden bildirebilmelidir.
Görev rotasyonunu değerlendirin
Aynı hareketin bütün vardiya boyunca tekrarlanması yerine uygun görev değişimi planlanabilir.
İyileştirme sonuçlarını ölçün
Şikâyet, devamsızlık, hata ve çalışan görüşleri takip edilmelidir.
Ergonomi programının kapsamını belirleyin
Program yalnızca sandalye ve masa ayarıyla sınırlı kalmamalıdır. Üretim hattı, depo, sevkiyat, bakım, laboratuvar, ofis, araç kullanımı ve saha görevleri ayrı değerlendirilmelidir.
Ergonomik risk envanteri çıkarın
- Tekrarlı el ve kol hareketleri,
- Belden eğilme veya dönme,
- Omuz üstü çalışma,
- Uzun süre ayakta durma,
- Uzun süre oturma,
- Ağır veya dengesiz yük kaldırma,
- İtme ve çekme işleri,
- Titreşimli el aletleri,
- Dar alanda çalışma,
- Uygun olmayan ekran ve klavye yerleşimi.
Çalışanı gerçek işi yaparken gözlemleyin
Görev talimatı ile gerçek uygulama farklı olabilir. Çalışanın malzemeye ulaşma şekli, kullandığı kuvvet, çalışma hızı, vardiya süresi ve mola düzeni yerinde gözlenmelidir.
Çalışan geri bildirimini alın
Ağrı, uyuşma, yanma, güç kaybı, yorgunluk ve hareket kısıtlılığı gibi belirtiler erken uyarı olabilir. Çalışanlar şikâyet bildirdiklerinde görev kaybı yaşayacakları endişesine kapılmamalıdır.
Riskleri önceliklendirin
Yüksek kuvvet, sık tekrar, uzun süre ve uygunsuz duruş birlikte olduğunda risk artar. En ağır ve en sık yapılan görevler önce ele alınmalıdır.
İşi kaynağında yeniden tasarlayın
Yalnızca çalışana “doğru kaldır” eğitimi vermek yeterli değildir. Yük ağırlığını azaltmak, malzeme konumunu değiştirmek, kaldırma yüksekliğini ayarlamak veya mekanik yardımcı kullanmak daha kalıcı çözümler sağlar.
Üretim ergonomisi için teknik önlemler uygulayın
- Ayarlanabilir çalışma tezgâhı,
- Parça döndürme veya kaldırma aparatı,
- Yerçekimli besleme rafı,
- El aletlerinde uygun sap ve ağırlık,
- Uzun süre ayakta çalışma için destek ve zemin düzeni,
- Malzemelerin diz ile omuz yüksekliği arasında yerleştirilmesi.
Depo ve taşıma işlerini değerlendirin
Yükün yalnızca kilogramı değil; boyutu, tutuş noktası, taşıma mesafesi, kaldırma yüksekliği ve sıklığı da değerlendirilmelidir. Uygun transpalet, istif makinesi, vinç veya kaldırma aparatı kullanılmalıdır.
Ofis ergonomisini kişiye göre ayarlayın
Ekran yüksekliği, sandalye desteği, masa altı boşluğu, klavye ve fare konumu çalışanın beden ölçülerine uygun olmalıdır. Dizüstü bilgisayarın uzun süre tek başına kullanılması boyun ve bilek zorlanmasına yol açabilir.
Görev rotasyonunu doğru tasarlayın
Aynı kas grubunu kullanan iki görev arasında rotasyon yapmak gerçek dinlenme sağlamaz. Rotasyon görevleri farklı fiziksel yükler içermelidir.
Mikro molaları planlayın
Kısa ve düzenli hareket değişiklikleri, özellikle tekrarlı veya sabit duruş gerektiren işlerde yararlı olabilir. Molalar iş planına dahil edilmeli ve çalışanların üretim baskısı nedeniyle kullanmaması önlenmelidir.
Eğitimi iş başında uygulayın
Genel sunum yerine gerçek yük, gerçek tezgâh ve gerçek ekipman üzerinden eğitim verilmelidir. Çalışan doğru tekniği uygulamalı olarak göstermelidir.
Yeni ekipman alımında ergonomi kriteri kullanın
Makine ve ekipman satın alma kararlarında yalnızca fiyat ve kapasite değil; erişim mesafesi, ayar yapılabilirlik, bakım pozisyonu, titreşim ve kuvvet gereksinimi de değerlendirilmelidir.
Değişiklik sonrası yeniden ölçün
Bir iyileştirme başka bir risk oluşturabilir. Örneğin tezgâh yükseltilirken kısa boylu çalışanlar için yeni uzanma riski oluşabilir. Pilot uygulama ve çalışan geri bildirimi alınmalıdır.
Ergonomi programı göstergeleri
- Kas ve iskelet şikâyeti bildirimleri,
- Ergonomi kaynaklı iş göremezlik ve devamsızlık,
- Görev başına zorlanma puanı,
- Uygulanan iyileştirme sayısı,
- Çalışan memnuniyeti,
- Kalite hatası ve işlem süresi değişimi.
Sonuç
Ergonomi programı; gözlem, çalışan katılımı, teknik düzenleme, ekipman seçimi, görev rotasyonu, eğitim ve sonuç ölçümünü kapsayan sürekli iyileştirme sistemidir. Amaç yalnızca şikâyet ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek değil, işi çalışan bedenine daha uygun hâle getirmektir.
Profesyonel işe alım desteği
İşletmeniz için doğru personeli bulma, aday ön eleme ve işe başlatma süreçlerinde SEA Academy İK ile iletişime geçebilirsiniz.
İletişime geçin