Çalışan Hakları ve Adil İstihdam

Çalışanın başlıca hakları; ücretin zamanında ve eksiksiz ödenmesi, SGK bildirimi, çalışma ve dinlenme sürelerine uyulması, fazla çalışma karşılığı, yıllık izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil hakları, güvenli çalışma, eşit davranma, kişisel verilerin korunması, sendikal özgürlükler ve kanuni fesih güvenceleridir. Hakların kapsamı işin niteliği ve somut olaya göre değişebilir.

4857 sayılı İş Kanununa göre genel haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Tarafların anlaşmasıyla günlere farklı dağıtılabilir; günlük çalışma kural olarak 11 saati aşamaz. Denkleştirme, gece çalışması ve sektörlere özgü özel hükümler ayrıca dikkate alınır.

Haftalık 45 saati aşan her bir fazla çalışma saati için normal saat ücretinin yüzde 50 artırılması esastır. Haftalık sürenin sözleşmeyle 45 saatin altında belirlendiği işlerde, sözleşme süresini aşan ve 45 saate kadar olan çalışma için yüzde 25 artış uygulanır. Sözleşme daha yüksek oran sağlayabilir.

Fazla çalışma için kural olarak çalışanın onayı aranır. Zorunlu nedenlerle veya olağanüstü durumlarda yapılan çalışmalar için farklı hükümler bulunur. Sağlık nedeniyle fazla çalışma yapamayacak kişiler ve fazla çalışma yasağı bulunan işler ayrıca düzenlenmiştir.

Deneme süresi de dâhil aynı işveren nezdinde en az bir yıl çalışan kişi yıllık ücretli izne hak kazanır. Asgari süre kıdeme göre 14, 20 veya 26 gündür. 18 yaş ve altındaki ya da 50 yaş ve üzerindeki çalışanlara verilecek izin en az 20 gündür.

İş ilişkisi devam ederken yıllık izin dinlenme amacıyla kullanılmalıdır ve haktan vazgeçilemez. Kullanılmamış izinlerin ücrete dönüşmesi, iş sözleşmesinin sona ermesi hâlinde gündeme gelir.

Çalışanın yedi günlük dönem içinde kesintisiz en az 24 saat dinlendirilmesi esastır. Hafta tatilinde çalışma hâlinde ücret hesabı; haftalık sürenin aşılıp aşılmadığı, sözleşme ve yargısal uygulamalarla birlikte değerlendirilmelidir.

Ulusal bayram ve genel tatil gününde çalışılmaması hâlinde günlük ücret tam ödenir. Tatil yapılmayarak çalışılırsa, sözleşmeyle daha yüksek bir karşılık belirlenmemişse ayrıca bir günlük ücret ödenmesi esastır.

Öncelik güvenli alana geçmek ve sağlık yardımına ulaşmaktır. Olay derhâl işverene veya yetkili kişiye bildirilmelidir. İşverenin kayıt, inceleme ve kanuni sürede SGK bildirimi yükümlülüğü vardır. İş kazası sigortasından sağlanan haklarda prim günü şartı aranmaz.

6331 sayılı Kanunun 13. maddesindeki şartlarla çalışan, kurula veya işverene başvurarak tehlikenin tespitini ve tedbir alınmasını isteyebilir. Talebin kabul edilmesi veya tehlikenin önlenemez olması durumlarında çalışmaktan kaçınma ya da güvenli yere geçme hakları gündeme gelebilir.

Kadın çalışanın doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta çalıştırılmaması esastır; çoğul gebelikte doğum öncesine 2 hafta eklenir. Bir yaşından küçük çocuğun emzirilmesi için günde toplam 1,5 saat süt izni verilir.

Belirsiz süreli sözleşmelerde, haklı nedenle derhâl fesih bulunmadığında ihbar süresi kıdeme göre 2, 4, 6 veya 8 haftadır. Bu süreler sözleşmeyle artırılabilir. Fesih türü ve sözleşmenin niteliği sonucu değiştirebilir.

Hayır. Kıdem tazminatı için genellikle aynı işveren nezdinde en az bir yıl çalışma ve sözleşmenin kanunda hak kazandıran nedenlerden biriyle sona ermesi gerekir. İstifa, emeklilik, askerlik, evlilik veya haklı fesih gibi durumların her biri kendi şartlarıyla değerlendirilir.

Olayları tarih ve içerikleriyle hukuka uygun biçimde kaydetmek, varsa kurum içi etik veya İK kanalına yazılı bildirim yapmak ve ALO 170 gibi resmî kanallardan bilgi almak mümkündür. Tehdit, şiddet veya acil risk varsa güvenlik ve adli mercilere başvuru geciktirilmemelidir.

e-Devlet üzerindeki SGK Tescil ve Hizmet Dökümü ile Çalışma Hayatım hizmetlerinden işyeri, sigorta başlangıcı, prim günleri ve bildirilen kazanç bilgileri kontrol edilebilir.

İzleme sınırsız değildir. Uygulamanın meşru amaç, gereklilik, ölçülülük, şeffaflık ve veri güvenliği ilkelerine uyması gerekir. Biyometrik veri özel nitelikli kişisel veridir; alternatif yöntemler ve daha sıkı işleme şartları dikkate alınmalıdır.

Hayır. Seaacademy İK, İŞKUR yetkili özel istihdam bürosu olarak mevzuatta sayılan sınırlı istisnalar dışında iş arayanlardan başvuru, yönlendirme veya işe yerleştirme karşılığı ücret ya da menfaat talep etmez.

CV ve mesleki bilgiler; işe alım amacı, aydınlatma yükümlülüğü ve ilgili veri işleme şartı çerçevesinde, uygun pozisyonun işvereni veya sürecin yetkili hizmet sağlayıcılarıyla sınırlı olarak paylaşılabilir. Ayrıntılar aydınlatma metninde açıklanmalıdır.

Bu, ilanın ve kurulan çalışma modelinin niteliğine bağlıdır. Doğrudan işe yerleştirmede sözleşmenin tarafı ilgili işverendir. Farklı bir yasal istihdam modeli varsa taraflar ve sorumluluklar işe başlamadan önce sözleşmede açıkça belirtilmelidir.

Konuya göre kurum içi İK veya etik hattı, ALO 170, SGK, İŞKUR, KVKK, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, arabuluculuk bürosu veya iş mahkemesi değerlendirilebilir. Acil tehlike ve suç şüphesinde yetkili güvenlik ve adli birimlere başvurulmalıdır.