Gümrükleme Rehberleri

1. Kapsam ve Amaç

Bu rehber; ihracat finansmanı, Eximbank ürünleri, akreditifli ödeme, Incoterms kuralları, teslim şekilleri, navlun ve gümrükleme süreçlerinin işletmelerde doğru, güvenli ve kârlı biçimde yönetilmesi amacıyla hazırlanmıştır.

2. 2026 Güncellik Kontrolü

İhracat destekleri, kredi programları, navlun fiyatları, gümrük uygulamaları ve ülke bazlı ticaret kuralları hızla değişebilir. İşlem öncesinde güncel resmî kaynakların yeniden doğrulanması gerekir.

3. İhracat Stratejisi

Ürün, hedef ülke, müşteri profili, fiyat, dağıtım kanalı, ödeme şekli, lojistik modeli ve satış sonrası hizmetler ortak bir ihracat planında birleştirilmelidir.

4. Hedef Pazar Analizi

Pazar büyüklüğü, rakipler, fiyat seviyesi, ithalat vergileri, teknik düzenlemeler, lojistik süre, ödeme kültürü ve ülke riski birlikte değerlendirilmelidir.

5. Müşteri Doğrulama

Alıcının ticaret sicili, finansal durumu, ödeme geçmişi, sahiplik yapısı, yaptırım ve uyum riski işlem öncesinde incelenmelidir.

6. Teklif Hazırlığı

Ürün tanımı, miktar, para birimi, teslim şekli, teslim yeri, ödeme şekli, termin, ambalaj, garanti ve geçerlilik süresi açıkça yazılmalıdır.

7. Satış Sözleşmesi

Taraflar, ürün, fiyat, ödeme, teslim, kalite, muayene, mücbir sebep, uyuşmazlık çözümü, uygulanacak hukuk ve yaptırım hükümleri sözleşmede düzenlenmelidir.

8. Proforma Fatura

Ürün, GTİP, miktar, fiyat, teslim şekli, ödeme yöntemi, banka bilgileri, paketleme ve geçerlilik tarihi eksiksiz gösterilmelidir.

9. Ticari Fatura

Satıcı ve alıcı bilgileri, ürün tanımı, menşe, miktar, birim fiyat, toplam tutar, para birimi, teslim şekli ve ödeme bilgileri tutarlı olmalıdır.

10. Çeki Listesi

Koli, palet, net-brüt ağırlık, ölçü, ürün dağılımı, işaretleme ve ambalaj bilgileri taşıma ve gümrük belgeleriyle uyumlu olmalıdır.

11. GTİP Kontrolü

Eşyanın teknik özellikleri, bileşimi, kullanım amacı ve tarife notları üzerinden doğru GTİP belirlenmelidir.

12. Menşe Yönetimi

Tercihli ve tercihli olmayan menşe ayrılmalı; gerekli menşe ispat belgeleri ve tedarikçi beyanları hazırlanmalıdır.

13. İhracat İzinleri

Kayda bağlı ihracat, ön izin, lisans, kontrol belgesi, sertifika ve ihracatçı birliği onayı gerekip gerekmediği kontrol edilmelidir.

14. Ürün Uygunluğu

Hedef ülkedeki teknik standart, etiketleme, ambalaj, test, sertifika ve kayıt şartları sevkiyat öncesinde tamamlanmalıdır.

15. Ödeme Yöntemleri

Peşin ödeme, mal mukabili, vesaik mukabili, akreditif, banka garantisi ve açık hesap yöntemleri risk-maliyet dengesiyle seçilmelidir.

16. Kur Riski

Teklif ve tahsilat arasındaki kur değişimi fiyatlama, doğal dengeleme, vadeli işlem veya diğer korunma yöntemleriyle yönetilmelidir.

17. Finansman İhtiyacı

Hammadde, üretim, stok, ambalaj, navlun, sigorta, vergi, vade ve tahsilat süresi nakit akışı planına dahil edilmelidir.

18. Kredi Yapısı

Kredi tutarı, vade, para birimi, faiz veya kâr payı, komisyon, teminat, ihracat taahhüdü ve erken ödeme şartları karşılaştırılmalıdır.

19. Alacak Sigortası

Ticari ve politik risklere karşı ihracat alacak sigortası; alıcı limiti, bekleme süresi, muafiyet ve hasar şartlarıyla değerlendirilmelidir.

20. Teminat Yönetimi

Banka teminatı, kefalet, ipotek, rehin, alacak temliki ve sigorta poliçesi gibi teminatlar maliyet ve kullanılabilirlik açısından analiz edilmelidir.

21. Incoterms Kullanımı

Teslim kuralı, teslim yeri veya limanı ve Incoterms® 2020 ibaresi sözleşme ve faturada açıkça yazılmalıdır.

22. Masraf Dağılımı

İç nakliye, terminal, yükleme, ana taşıma, sigorta, boşaltma, ithalat gümrüğü ve vergi yükümlülükleri seçilen teslim şekline göre belirlenmelidir.

23. Riskin Geçişi

Masrafın kimin tarafından karşılandığı ile eşyanın hasar riskinin hangi noktada geçtiği aynı şey değildir; iki konu ayrı analiz edilmelidir.

24. Taşıma Modu Seçimi

Karayolu, denizyolu, havayolu, demiryolu, kurye veya multimodal taşıma; maliyet, süre, ürün, rota ve risk kriterleriyle seçilmelidir.

25. Navlun Teklifi

Navlun teklifi taşıma bedeli, ek masraflar, geçerlilik, serbest süre, demuraj, detention, aktarma ve sigorta kapsamını içermelidir.

26. Taşıma Belgesi

Konşimento, CMR, hava konşimentosu veya demiryolu belgesi; gönderici, alıcı, ürün, koli, ağırlık ve teslim bilgileriyle uyumlu olmalıdır.

27. Nakliyat Sigortası

Sigorta kapsamı, istisnalar, muafiyet, değer, rota, taşıma modu ve hasar bildirim şartları teslim şekliyle birlikte değerlendirilmelidir.

28. Ambalaj ve İşaretleme

Ambalaj ürünün fiziksel, iklimsel ve lojistik risklerine uygun olmalı; koli işaretleri taşıma ve gümrük belgeleriyle eşleşmelidir.

29. Gümrük Beyannamesi

GTİP, menşe, kıymet, miktar, rejim, belge, teslim şekli ve taşıma bilgileri eksiksiz ve tutarlı beyan edilmelidir.

30. Gümrük Müşaviri Yönetimi

Yetki, talimat, belge kontrolü, beyannamenin onayı, düzeltme, ceza bildirimi ve arşiv sorumlulukları yazılı olarak belirlenmelidir.

31. İhracatçı Birliği İşlemleri

Üyelik, onay, nispi aidat, kayda bağlı ihracat veya sektör özel işlemleri sevkiyat planına dahil edilmelidir.

32. Dolaşım ve Menşe Belgeleri

A.TR, EUR.1, EUR-MED, menşe şahadetnamesi ve fatura beyanı kullanım şartları ülke ve anlaşma bazında doğrulanmalıdır.

33. Tek Pencere ve Elektronik Sistemler

Elektronik belge numaraları, izinler, beyanname bağlantıları ve sistem kullanıcı yetkileri düzenli kontrol edilmelidir.

34. Mikro İhracat

ETGB kapsamı, ağırlık ve değer sınırları, ürün kısıtları, yetkili hızlı kargo operatörü ve KDV işlemleri güncel mevzuata göre kontrol edilmelidir.

35. İhracat Bedelleri

İhracat bedelinin yurda getirilmesi, banka işlemleri, mahsup, terkin ve istisnalar güncel kambiyo düzenlemelerine göre takip edilmelidir.

36. Vergi ve Muhasebe

KDV istisnası, yüklenilen KDV, iade, kur farkı, komisyon, navlun ve finansman giderleri muhasebe kayıtlarıyla uyumlu olmalıdır.

37. Belge Mutabakatı

Sözleşme, proforma, fatura, çeki listesi, taşıma belgesi, akreditif ve gümrük beyannamesi arasında veri tutarlılığı sağlanmalıdır.

38. Sevkiyat Planı

Üretim bitişi, kalite kontrol, ambalaj, araç veya konteyner, gümrük, belge kesim süresi ve teslim terminleri ortak takvimde izlenmelidir.

39. Gecikme ve İstisna Yönetimi

Araç gecikmesi, liman yoğunluğu, belge hatası, gümrük kontrolü, hasar ve müşteri değişikliği için eskalasyon planı bulunmalıdır.

40. Hasar ve Kayıp Yönetimi

Hasar tespit tutanağı, fotoğraf, taşıyıcı bildirimi, sigorta ihbarı, rezerv kaydı ve müşteri iletişimi gecikmeden yapılmalıdır.

41. Yaptırım ve Uyum Kontrolü

Taraflar, banka, gemi, liman, ürün ve ülke; uluslararası yaptırımlar, ihracat kontrolleri ve şirket politikaları bakımından kontrol edilmelidir.

42. Dolandırıcılık Riski

Sahte banka talimatı, değişmiş hesap numarası, sahte konşimento, sahte müşteri ve e-posta ele geçirme risklerine karşı çift doğrulama yapılmalıdır.

43. İç Kontrol

Teklifi hazırlayan, fiyatı onaylayan, belgeyi düzenleyen, ödemeyi takip eden ve beyannamenin kontrolünü yapan görevler ayrıştırılmalıdır.

44. Performans Göstergeleri

İhracat hacmi, brüt kâr, tahsilat süresi, navlun oranı, belge hatası, teslimat performansı, müşteri ve ülke riski izlenmelidir.

45. Yönetim Raporlaması

Sipariş, sevkiyat, tahsilat, finansman, sigorta, destek, navlun, gümrük riski ve kârlılık yönetime periyodik raporlanmalıdır.

46. Uygulama Kontrol Listesi

Müşteri, ürün, GTİP, menşe, fiyat, ödeme, teslim şekli, navlun, sigorta, belge, gümrük, finansman ve sorumlu kişi tek listede doğrulanmalıdır.

47. Gümrükleme Dosyası

Fatura, çeki listesi, taşıma belgesi, menşe veya dolaşım belgesi, izin, sertifika, sözleşme ve talimat tek dosyada toplanmalıdır.

48. Beyanname Ön Kontrolü

GTİP, rejim, menşe, kıymet, miktar, teslim şekli, taşıma, belge kodları ve istatistiki değer şirket tarafından onaylanmalıdır.

49. İhracat Gümrük İşlemleri

İhracatçı birliği onayı, beyanname tescili, muayene, belge kontrolü, çıkış işlemi ve kapanma durumu takip edilmelidir.

50. Gümrük Müşaviri Talimatı

Eşya tanımı, GTİP, menşe, teslim şekli, rejim, belge listesi ve özel açıklamalar yazılı talimatla iletilmelidir.

51. Belge Kodları

Elektronik veya fiziki belgelerin doğru beyanname koduyla ilişkilendirilmesi gerekir.

52. Kırmızı ve Sarı Hat

Belge kontrolü veya fiziki muayene ihtimali sevkiyat süresi ve maliyet planına dahil edilmelidir.

53. Beyanname Kapanışı

Eşyanın fiilen çıkışı ve beyannamenin kapanma durumu ihracat bedeli, KDV ve taahhüt süreçleri açısından kontrol edilmelidir.

54. Sonradan Kontrol

Gümrük idaresi beyanları sonradan inceleyebilir; ticari, lojistik, muhasebe ve stok kayıtları arasında izlenebilirlik sağlanmalıdır.

55. Mikro İhracat

Ticaret Bakanlığının Mikro İhracat Gümrük Rehberi, hızlı kargo üzerinden ETGB süreçlerine yönelik temel bilgi sağlar.

56. Gümrük Rehberlerinin Niteliği

Bakanlığın elektronik rehberleri yol gösterici niteliktedir; bağlayıcı mevzuat metinlerinin yerine geçmez.

Resmî ve Kurumsal Kaynaklar

• Ticaret Bakanlığı İhracat Portalı
• Ticaret Bakanlığı İhracat Destekleri
• Türk Eximbank
• Sevk Öncesi İhracat Kredisi
• İhracata Hazırlık Kredisi
• İhracata Yönelik Yatırım Kredisi
• ICC Incoterms® Kuralları
• ICC Incoterms® 2020
• Ticaret Bakanlığı Gümrük İşlemleri
• Gümrük İdarelerinde Kullanılan Belgeler
• Mikro İhracat Gümrük Rehberi