Devamsızlık Rehberleri

1. Kapsam ve Amaç

Bu rehber; iş sözleşmesinin kurulması, çalışma koşulları, ücret, izin, fesih, tazminat, arabuluculuk ve yargılama süreçlerini işverenler, çalışanlar, insan kaynakları ekipleri ve hukuk birimleri açısından sistematik biçimde ele alır.

2. Temel Mevzuat Çerçevesi

4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili ikincil mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.

3. Güncellik ve Resmî Kaynak Kontrolü

Kanun değişiklikleri, Resmî Gazete düzenlemeleri, Yargıtay içtihatları, Bakanlık açıklamaları ve arabuluculuk tarifeleri zaman içinde değişebilir. Somut işlem öncesinde güncel resmî metin kontrol edilmelidir.

4. İş Sözleşmesinin Kurulması

İşin niteliği, görev tanımı, ücret, çalışma yeri, deneme süresi, çalışma saatleri, yan haklar, gizlilik ve fesih şartları açık ve yazılı biçimde düzenlenmelidir.

5. Belirli ve Belirsiz Süreli Sözleşmeler

Belirli süreli sözleşmenin objektif koşula dayanması, zincirleme yenilemeler ve esaslı neden bulunup bulunmadığı uyuşmazlık riskini doğrudan etkiler.

6. Deneme Süresi

Deneme kaydı yazılı sözleşmede açıkça yer almalı; toplu iş sözleşmesiyle uzatılabilen süreler ve deneme dönemindeki ücret ile sigorta yükümlülükleri korunmalıdır.

7. Eşit Davranma İlkesi

İşveren; dil, ırk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve benzeri nedenlerle ayrım yapmamalı; farklı uygulamanın objektif gerekçesini belgeleyebilmelidir.

8. Ücret ve Ücretin Ödenmesi

Temel ücret, prim, ikramiye, yol, yemek ve diğer menfaatlerin niteliği bordro, banka ödemesi ve sözleşme kayıtlarıyla uyumlu olmalıdır.

9. Çalışma Süreleri

Haftalık normal çalışma, günlük azami süre, denkleştirme, telafi çalışması, gece çalışması ve ara dinlenmeleri birlikte planlanmalıdır.

10. Fazla Çalışma

Fazla çalışma onayı, puantaj, giriş-çıkış kayıtları, bordro tahakkuku ve banka ödemesi arasında tutarlılık kurulmalıdır.

11. Hafta Tatili ve Ulusal Bayram

Yedi günlük zaman diliminde kesintisiz dinlenme hakkı ile ulusal bayram ve genel tatil çalışmalarının ücretlendirilmesi ayrı değerlendirilmelidir.

12. Yıllık Ücretli İzin

İzin hakkı hizmet süresine göre belirlenmeli, izin kayıt belgesi düzenlenmeli ve izin fiilen kullandırılmalıdır. İzin ücretinin çalışırken ödenerek hakkın ortadan kaldırılması mümkün değildir.

13. Mazeret ve Ücretsiz İzin

Kanuni mazeret izinleri ile tarafların anlaşmasına dayanan ücretsiz izin birbirinden ayrılmalı; başlangıç ve bitiş tarihleri yazılı olarak kaydedilmelidir.

14. İş Sağlığı ve Güvenliği

Risk değerlendirmesi, eğitim, sağlık gözetimi, kişisel koruyucu donanım, iş kazası bildirimi ve çalışan katılımı yükümlülükleri eksiksiz yürütülmelidir.

15. Özlük Dosyası

Kimlik, sözleşme, görev tanımı, ücret, izin, eğitim, savunma, ihtar, performans, sağlık ve fesih belgeleri hukuka uygun biçimde saklanmalıdır.

16. Kişisel Verilerin Korunması

Çalışan verileri belirli, açık ve meşru amaçlarla işlenmeli; erişim yetkileri, saklama süreleri ve aydınlatma yükümlülüğü düzenlenmelidir.

17. Performans Yönetimi

Performans kriterleri önceden bildirilmeli, ölçülebilir ve işle ilgili olmalı; çalışanlara gelişim ve düzeltme fırsatı tanınmalıdır.

18. Disiplin ve Savunma

İhlalin niteliği, deliller, savunma talebi, orantılı yaptırım ve benzer olaylarda eşit uygulama ilkeleri gözetilmelidir.

19. Devamsızlık Yönetimi

Devamsızlık tarihleri günlük tutanaklarla belgelenmeli, haklı mazeret araştırılmalı ve fesih kararı kanuni süreler içinde değerlendirilmelidir.

20. Haklı Nedenle Fesih

Haklı neden iddiası, olayın öğrenilme tarihi, altı iş günlük hak düşürücü süre, deliller ve fesih bildiriminin içeriği bakımından titizlikle incelenmelidir.

21. Geçerli Nedenle Fesih

İşçinin yeterliliği, davranışları veya işletmesel gerekler nedeniyle fesihte son çare ilkesi, savunma ve objektif seçim kriterleri önem taşır.

22. Fesih Bildirimi

Fesih iradesi açık ve tereddütsüz olmalı; gerekli hallerde yazılı yapılmalı, sebep somutlaştırılmalı ve tebliğ tarihi kanıtlanmalıdır.

23. Kıdem Tazminatı

En az bir yıllık kıdem, fesih türü, giydirilmiş brüt ücret, kıdem tazminatı tavanı ve hizmet süresi birlikte değerlendirilmelidir.

24. İhbar Tazminatı

Belirsiz süreli sözleşmenin bildirimli feshinde kıdeme göre bildirim süresi veya peşin ödeme yükümlülüğü doğabilir.

25. İşe İade Süreci

İş güvencesi kapsamı, fesih bildirimi, arabuluculuk ve dava süreleri ile işe başlatma başvurusu ayrı ayrı takip edilmelidir.

26. Zorunlu Arabuluculuk

Kanundan, bireysel veya toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan işçi ve işveren alacağı, tazminatı ve işe iade taleplerinde dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanabilir.

27. İspat ve Delil Yönetimi

Yazılı sözleşme, bordro, banka kaydı, puantaj, elektronik giriş sistemi, e-posta, kamera, tanık ve iç yazışmalar hukuka uygun şekilde oluşturulmalı ve saklanmalıdır.

28. Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

Alacak türleri, fesih tarihi, arabuluculuk başvurusu ve özel kanuni süreler somut olay bazında hesaplanmalıdır.

29. İç Denetim Kontrolü

Sözleşme, bordro, izin, mesai, disiplin, fesih ve arabuluculuk dosyaları periyodik olarak örneklem yöntemiyle incelenmelidir.

30. Yönetim İçin Risk Raporu

Açık işçilik alacağı, işe iade riski, eksik belge, yoğun fazla mesai, kullanılmayan izin ve ihtilaflı fesihler finansal etkileriyle raporlanmalıdır.

31. Günlük Devamsızlık Tutanağı

Her devamsızlık günü için tarih, vardiya, kontrol yöntemi, tanıklar ve çalışana ulaşılıp ulaşılmadığı ayrı tutanakla kaydedilmelidir.

32. Mazeret Araştırması

Sağlık raporu, ailevi neden, ulaşım sorunu, gözaltı veya diğer mazeretler fesih öncesinde araştırılmalıdır.

33. Hak Düşürücü Süre

Haklı fesih yetkisinin kullanılması bakımından olayın öğrenildiği tarih ve kanuni süre dikkatle hesaplanmalıdır.

Resmî Kaynaklar

• Yargıtay Başkanlığı
• Yargıtay Karar Arama
• Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı
• 2026 Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
• Çalışma Genel Müdürlüğü
• İş Teftiş Kurulu Başkanlığı
• Mevzuat Bilgi Sistemi
• UYAP Mevzuat ve İçtihat